El euskera a la cabeza en Europa, con su traductor automático

El gerente de la empresa Lucy Software Ibérica, Juan Alberto Alonso, la responsable de Planificación Lingüística del Gobierno Vasco, Araceli Díaz de Lezana y yo mismo presentamos ayer en San Sebastián las últimas novedades del traductor automático del Gobierno Vasco. Este traductor automático puede ser consultado on-line desde hace ya varios años en la dirección www.itzultzailea.euskadi.eus

Estas novedades fueron presentadas en una rueda de prensa que tuvo lugar en el descanso del Seminario ‘Traducción automática en euskera’, organizado por la Viceconsejería de Política Lingüística, y que llenó el aforo de la sala en la que se celebró

El jueves fue el Día Internacional de Internet. El lunes presentamos la ‘Carta de Recomendaciones para el Desarrollo de las TIC en euskera’ junto a Maite Goñi y a algunos miembros de la comisión específica para las TIC creada en el seno del Consejo Asesor del Euskera; y ayer llevamos a cabo un Seminario sobre el traductor automático. La fuerza vital del euskera requiere también de la fuerza vital digital.

Antes de detallar en qué consisten estas novedades, se ofrecieron una serie de datos del traductor automático del Gobierno Vasco. Como ejemplo, se expusieron datos del mes de abril de los últimos tres años (2014-2015-2016):

Archivo_000 (2)

En 2015, el traductor realizó 10.889.174 traducciones. Este año, ha realizado una media de 1.500.000 traducciones al mes. Es decir, unas 50.000 traducciones al día.

A continuación, se detallaron las novedades del traductor automático del Gobierno Vasco:

  • Se ha añadido el par de lenguas ‘euskera-inglés’.
  • Se presentaron las aplicaciones actualizadas para teléfonos móviles de Android (disponible en Google Play a finales de esta semana) y de iOS (estará disponible en Apple Store en 10-15 días).
  • Para poder adquirir y reutilizar los 4 léxicos multilingües (eu-es/es-eu/eu-en/en-es) incluidos en el portal Irekia (Opendata) de la página web del Gobierno Vasco hay que acudir a la siguiente dirección: http://opendata.euskadi.eus/catalogo/-/lexicos-bilingues-del-traductor-automatico-del-gobierno-vasco/
  • Existe la posibilidad de utilizar el traductor automático a través del servicio web REST. Es decir, añadiendo una serie de parámetros, se podrá integrar en la página web el traductor automático del Gobierno Vasco. Para poder utilizar este servicio, se deberá poner en contacto con el Gobierno Vasco.

Seminario ‘Traducción automática en euskera’

La Viceconsejería de Política Lingüística organizó el 17 de diciembre de 2014 en Bilbao el seminario ‘TIC en euskera’. Para dar continuidad a aquel seminario y teniendo en cuenta lo que el documento ‘Agenda Estratégica del Euskera’ recoge sobre las TIC, se organizó ayer un seminario con este tema monógrafico: ‘Traducción automática en euskera’.

Uno de los principales objetivos del seminario fue el de conocer más a fondo aquellos sistemas que ofrecen un traductor automático que combina el euskera y otras lenguas. Entre otras cuestiones, se pudo conocer cómo funciona cada sistema, las técnicas y tecnologías que utiliza, la situación actual de la traducción automática, las principales complicaciones en este tipo de trabajos (principalmente en lo que al euskera se refiere), los desafíos de futuro…

En cuanto a los participantes se refiere, además de mi presencia en calidad de viceconsejero de Política Lingüística, cabe destacar la extraordinaria aportación de especialistas de diversos ámbitos: Juan Alberto Alonso, gerente de la empresa Lucy Software Ibérica SL, que ha sido el encargado de desarrollar el traductor automático del Gobierno Vasco; Luis Collado, director de Books, eBooks, News & Magazines de Google, que habló sobre el trabajo que están realizando en la actualidad con la herramienta Google Translate; Itziar Cortes, responsable de tecnologías para la traducción de la Fundación Elhuyar, y Gorka Labaka, investigador del grupo IXA de la UPV, que presentaron el trabajo que realizan en relación a los traductores automáticos con los sistemas Opentrad y Matxin; Pablo de Amil, Jefe de Área de Planificación y Explotación de la Administración Digital y Servicios al Ciudadano de la Dirección de Tecnologías de la Información y las Comunicaciones del Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas, que presentó la plataforma PLATA de traducción automática; y Jorge Giménez, quien participó como director de Investigación Lingüística y Coordinación del Gobierno Vasco.

Juan Alberto Alonso, gerente de Lucy Software Ibérica SL: «Con este par (euskera-inglés), el euskera se sitúa entre los idiomas más avanzados de Europa, en lo que al traductor automático se refiere»

Como subrayé ayer, las TIC y su utilización no son cuestión de conveniencia, ni lo son hoy, ni lo serán en el futuro. Las TIC y su uso no dan posibilidad de elección. Vivimos con las TIC, vivimos en ellas: «o estás ahí, o estás perdido». Y en lo que se refiere al traductor automático, Juan Alberto Alonso señaló que «el euskera se sitúa entre los idiomas más avanzados de Europa con este par (euskera-inglés).

Los idiomas que se adaptan a las múltiples necesidades de los hablantes son los que consiguen sobrevivir. El caso del euskera no es una excepción. El euskera tiene que adecuarse de forma permanente a las necesidades de los hablantes. Y en esa vía de adaptación las TIC deben ser tomadas en consideración de forma inexorable. Sobre todo, teniendo en cuenta que los usos lingüísticos de los jóvenes se concretan en gran medida en las TIC.

Por fortuna, la preocupación por las TIC no es reciente entre nosotros. Tenemos una comunidad digital viva y dinámica en euskera, una comunidad que está desarrollando las TIC en euskera, que está creando contenidos en euskera (es tan importante crear contenidos digitales…); y por eso quiero reconocer y subrayar expresamente su labor. Ahí está también el compromiso de las administraciones públicas, su ayuda, protección y disposición activa. En estos 10-15 últimos años el Gobierno Vasco ha promocionado las TIC de forma permanente. El de las TIC en euskera es un ámbito en el que prima la colaboración de unos y de otros.

En esta misma legislatura, las TIC en euskera constituyen una preocupación y motivo de dedicación para la Viceconsejería de Política Lingüística. Esa dedicación se refleja en el esfuerzo económico llevado a cabo tanto de forma directa como a través de subvenciones: en 2016, la suma de iniciativas puestas en marcha supone en total una inversión de cerca de 2.500.000 euros. Y a modo de ejemplo de ese esfuerzo quiero citar una cuestión muy próxima en el tiempo. A finales de 2014, cuando renovamos el Consejo Asesor del Euskera, creamos un grupo especial de trabajo sobre las TIC, con un objetivo muy claro para el período 2015/2016: ‘elaborar una serie de recomendaciones para las administraciones públicas con el objetivo de aumentar la presencia y el uso del euskera en las TIC y en Internet’. Esa comisión, compuesta por 22 personas y dirigida por Maite Goñi, ha hecho su trabajo de forma sobresaliente: ha presentado la Carta de Recomendaciones para el Desarrollo de las TIC en euskera, no sólo de cara a las administraciones públicas, sino al conjunto de profesionales e impulsores del ámbito de las TIC.

Disponemos de una Hoja de Ruta, tenemos fijados los principales objetivos. La semana pasada el Consejo Asesor del Euskera aprobó la citada Carta de Recomendaciones. Este lunes la presentamos en Bilbao ante la prensa en una comparecencia conjunta de algunos miembros de la comisión especial sobre las TIC, con Maite Goñi y yo mismo. Se puede consultar el texto en la página web de la Viceconsejería de Política Lingüística. Para elaborar esas recomendaciones, la comisión ha identificado las necesidades que existen en el ámbito de las TIC en euskera, las ha analizado, ha enumerado las prioridades y ha profundizado en las mismas, clasificándolas en función de su eficacia y viabilidad. Finalmente, se han fijado las 12 máximas prioridades: una de ellas cita la necesidad de «ayudar en el desarrollo de las tecnologías de la lengua y desarrollar un plan específico», y en ese marco hace referencia a la ‘traducción automática’.

Hoy en día, para facilitar la comunicación entre lenguas, la traducción automática es una herramienta de apoyo fundamental. Normalmente, cuando hemos tenido problemas para entender las palabras de una lengua, hemos acudido a los diccionarios (de papel, electrónicos o los de formato plugin), a las bases de datos y a los corpus pero, cada vez más, se acude a los sistemas de traducción automática, ya que de forma progresiva son más útiles y porque queremos entender no sólo las palabras, sino las frases completas.

Así, en el Seminario hemos querido dar cuenta de los traductores automáticos que integran el euskera. Es muy reconfortante comprobar que existen varios sistemas que incluyen el euskera. Escuchar a los profesionales que trabajan en esos sistemas nos permite profundizar un poco más en el mundo de las traducciones automáticas. Somos conscientes de que son máquinas las que realizan las traducciones automáticas, siguiendo las directrices marcadas por los humanos. El objetivo de esas máquinas no es sustituir la inteligencia humana. Nadie puede pedir a un traductor automático un resultado como el que ofrece un traductor humano profesional, sean cuales sean las lenguas de ese traductor. Esa no es su labor. Pero, día a día, observamos cómo esas máquinas nos son de gran ayuda; es decir, que sin ellas nos resultaría muy difícil llevar a cabo numerosas labores. Sin ellas necesitaríamos mucho más tiempo para trabajar a la vez con más de una lengua. No obstante, tenemos que aprender a utilizarlas. Resulta imprescindible si queremos sacarles todo el provecho posible.

Hemos invitado al Seminario a representantes de los sistemas que incluyen el euskera. Queremos conocer la experiencia de todos ellos. Queremos conocer mejor los sistemas que ofrecen traducción automática entre el euskera y otras lenguas: cómo funciona cada sistema, las tecnologías y técnicas de las que se vale, la situación actual de la traducción automática, las dificultades que persisten (sobre todo en lo que respecta al euskera), los desafíos del futuro, lo que podemos esperar a medio y largo plazo en este ámbito, cómo y para que se puede utilizar hoy en día la traducción automática…

Nuestro objetivo es que aumente el uso del euskera. Por ello, todas nuestras iniciativas, también las que se refieren al traductor automático, deben pasar la criba del uso, logrando la aceptación activa/práctica de los usuarios. La clave principal radica en que se usen. Y he de decir, con satisfacción, que este sistema es muy utilizado, cada vez más, ya que nuestro traductor automático tiene una calidad cada vez mayor.

En este momento estamos desarrollando el par francés-euskera. Confiamos en que esté acabado para el año que viene. Además, queremos ejercitar el sistema con textos reales de la administración, para que, a corto y medio plazo, los trabajadores de la Administración se valgan de ese instrumento con absoluta normalidad. Y añadiremos el Banco Público de Memorias de Traducción (que pronto estará listo), con el objetivo de que las memorias de traducción tengan más peso en la traducción automática.

Archivo_000

Juan Alberto Alonso (Gerente de Lucy Software Ibérica SL), yo mismo y Araceli Díaz de Lezana (Gobierno Vasco).

2016-05-18-PHOTO-00000803

Pablo de Amil, Araceli Díaz de Lezana (Gobierno Vasco), Itziar Cortes Etxabe (Elhuyar) y Gorka Labaka (Grupo Ixa de la UPV).

Archivo_000 (3)

Juan Alberto Alonso (Gerente de Lucy Software Ibérica SL), Araceli Díaz de Lezana (Gobierno Vasco) y Luis Collado (director de Books, eBooks y New&Magazines de Google).

2016-05-18-PHOTO-00000801

El Seminario despertó gran interés, hasta llenar completamente el aforo.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

Euskara Europako aurreratuenen artean, itzultzaile automatikoari dagokionez

Lucy Software Ibérica SL enpresako kudeatzaile Juan Alberto Alonsok, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Plangintzako arduradun Araceli Díaz de Lezanak eta nik neuk, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuorde legez, Eusko Jaurlaritzak duela zenbait urte on line (http://www.itzultzailea.euskadi.eus) jarri zuen itzultzaile automatikoaren inguruan dauden zenbait berritasun aurkeztu ditugu gaur Donostian.

Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak gaur goizean antolatu duen ‘Itzulpen automatikoa euskaraz’ mintegia (http://www.euskara.euskadi.eus/r59-itzulpen/eu) baliatu du itzultzaile automatikoaren inguruan egindako lanen berri emateko. Mintegian, beste hizkuntzen artean euskara integratzen duten gainerako itzultzaile automatikoen ordezkariek parte hartu dute eta, hori dela eta, aukera izan da itzulpen automatikoaren munduan pixka bat gehiago sakontzeko.

Atzo zen Interneteko Nazioarteko Eguna. Astelehenean ‘Euskarazko IKTen Garapenerako Gomendioen Karta’ aurkeztu genuen Aholku Batzordeko IKTen batzorde bereziko zenbait kiderekin eta Maite Goñirekin; biharamunean (gaur) itzulpen automatikoaren mintegia egin dugu. Euskararen bizi-indarrak behar-beharrezkoa baitu bizi-indar digitala ere.

Aretoa lepo bete duen Mintegiaren atsedenaldian prentsaurrekoa eman dugu. Hori bai, berritasunekin hasi aurretik, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile automatikoaren zenbait datu eskaini ditut. Datuek erakusten dutenez, herritar askok, normaltasunez erabiltzen dute ‘Euskara’ webguneko itzultzaile automatikoa. Adibide modura, azken hiru urteon arteko apirileko datuak ezagutarazi ditugu:

Archivo_000 (2)

2015ean, guztira, 10.889.174 itzulpen egin zituen itzultzaileak. Aurten, batez beste, hilabete bakoitzean ia 1.500.000 itzulpen egin dira: batez beste, 50.000 itzulpen eguneko.

Ondoren, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile automatikoaren inguruan dauden berritasunak aurkeztu dira. Honako hauek dira:

Itzultzaile automatikoa web REST zerbitzuaren bidez erabiltzeko aukera. Hau da, parametro batzuk gehituta, Eusko Jaurlaritzaren itzultzailea webguneetan integratu daiteke, bertatik erabil ahal izateko. Zerbitzu hori erabiltzeko, interesdunek Eusko Jaurlaritzarekin jarri beharko dute harremanetan.

‘Itzulpen automatikoa euskaraz’ mintegia

Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, 2014ko abenduaren 17an, ‘Euskarazko IKT’ mintegia antolatu zuen Bilbon. Mintegi hari jarraipena emate aldera, eta betiere ‘Euskararen Agenda Estrategikoa, 2013-2016, Bizikidetzarako hizkuntza bizia’ dokumentuan IKTen inguruan jasotakoari men eginez, gaur, gai monografikoa izan duen mintegia burutu da: ‘Itzulpen automatikoa euskaraz’.

Mintegiaren helburuetako bat euskara eta beste hizkuntzen artean itzulpen automatikoa eskaintzen duten sistemak hobeto ezagutzea izan da: sistema bakoitzak nola funtzionatzen duen, erabiltzen dituen teknologiak eta teknikak, itzulpen automatikoaren gaur eguneko egoera, dauden zailtasunak (bereziki euskararekiko), aurrera begirako erronkak… Gai hauetaz guztietaz luze hitz egin da gaur goizean mintegian.

Parte-hartzaileei dagokienez, aipatu beharra dago, esparru askotarikoak hurbildu direla. Bertan izan dira, nirekin batera, Juan Alberto Alonso (Lucy Software Ibérica SL enpresako kudeatzailea; berak izan du Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile automatikoa garatzearen ardura); Luis Collado (Google enpresan Books, eBooks, News &Magazines-en zuzendaria; Colladok Google Translate erremintaren berri eman du); Itziar Cortes (Elhuyar Fundazioko Hizkuntza eta Teknologia unitateko itzulpengintzarako teknologien arduraduna); Gorka Labaka (EHUko IXA taldeko ikerlaria: itzulpen automatikoaren alorrean Opentrad eta Matxin sistemekin egiten ari diren lana aurkeztu duena); Pablo de Amil (Ogasun eta Administrazio Publikoen Ministerioko Plangintza eta Ustiapen Arloaren burua; PLATA itzulpen automatikorako plataforma aurkeztu du mintegian); eta Jorge Gimenez (Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Ikerketa eta Koordinaziorako zuzendaria).

Juan Alberto Alonso, Lucy Software Ibérica SL enpresako kudeatzailea: «Gaurko parearekin (euskara-ingelesa) Europako hizkuntza aurreratuenen mailan jartzen da euskara, itzulpen automatikoari dagokionez»

Gaur goizean azpimarratu dudanez, IKTak eta IKTen erabilera ez dira komenientziako kontuak, ez dira gaur, eta ez dira izango etorkizunean ere. IKTak eta horien erabilera ez dira aukerako kontuak. IKTekin bizi gara, IKTetan bizi gara, ez da aukera kontua: “edo hor zaude, edo galdua zara”. Eta itzulpen automatikoari dagokionez, Juan Alberto Alonsok esan duenez, «euskara Europako hizkuntza aurreratuenen mailan jartzen da gaurko parearekin (euskara-ingelesa)”.

Hiztunen askotariko premia komunikatiboetara egokitzen diren hizkuntzak dira denboraren gurpilean bizirauten dutenak. Euskararen kasua ez da salbuespen bat. Euskarak ere etengabe egokitu behar du hiztunen premietara. Eta egokitzeko bide horretan nahitaez kontuan hartu behar dira IKTak. Zeresanik ez, gazteen hizkuntza-erabilerak neurri handi batean IKTetan gauzatzen direla kontuan hartzen badugu.

Zorionez, euskarazko IKTeekiko ardura ez da atzo gauekoa gure artean. Euskarazko komunitate digital bizi eta dinamikoa dugu, IKTak euskaraz garatzen ari den komunitatea, euskarazko edukiak sortzen ari dena (hain  garrantzitsua den hori, eduki digitalak sortzea), eta bere lana espresuki aitortu eta azpimarratu nahi dut. Herri-administrazioen konpromisoa, laguntza, babesa eta jarrera aktiboa ere hor dago.  Eusko Jaurlaritzak 10-15 urteotan etengabe sustatu ditu euskarazko IKTak. Batzuen eta besteen elkarlanaren plaza da euskarazko IKTena.

Legealdi honetan ere, euskarazko IKTak kezka eta ardura izaten ari dira Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzarentzat. Ardura horren erakusgarri da, zuzenean nahiz diru-laguntza bidez egiten dugun ahalegin ekonomikoa: 2016an, ekimen batzuen eta besteen artean, guztira, 2.500.000 euroren bueltako inbertsioa. Eta ardura horren lekuko gisa oso hurbileko kontu bat aipatu nahi dut. 2014ko amaieran Euskararen Aholku Batzordea berritu genuenean, IKT batzorde-atal berezia eratu genuen, 2015/2016 aldirako helburu nagusi batekin: ‘IKTetan eta Interneten euskararen presentzia eta erabilera areagotzeko herri-aginteei gomendioak egitea’. Batzorde horrek, 22 lagunek osatzen duten Batzorde horrek, Maite Goñiren zuzendaritzapean, bere lana egin du, bikain asko egin ere: Euskarazko IKTen Garapenerako Gomendioen Karta egin du, herri-aginteentzako ez ezik, IKTen arloko profesional eta sustatzaileentzako ere guztiz baliagarri diren gomendioen karta.

Badugu Ibilbide Orria, finkaturik ditugu lehentasun nagusiak. Euskararen Aholku Batzordeak joan den astean onartu du Gomendioen Karta hori. Herenegun eman genuen ezagutzera hedabideen aurrean, Bilbon, IKTetako batzorde-atal bereziko zenbait kidek, Maite Goñik eta nik neuk egindako agerraldian. Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren webgunean dago eskura. Gomendio horietara iristeko, batzordeak euskarazko IKTen alorrean dauden beharrak identifikatu ditu, horien azterketa egin eta lehentasunak jarri ditu, eta lehentasun horietan sakondu du, betiere eraginkortasunaren eta egingarritasunaren arabera sailkatzeko. Azkenean, lehentasun handieneko 12 gomendio finkatu dira: horietako batek dio, “Hizkuntza teknologiak garatzen lagundu eta berariazko plana garatu”, eta horren barruan ‘Itzulpen automatikoa’ aipatzen da.

Hizkuntzen arteko komunikazioa errazteko, gaur egun, itzulpen automatikoa ezinbesteko laguntza-tresna da. Normalean, hizkuntza bateko hitzak ulertzeko arazoak ditugunean, hiztegiak (paperezkoak, elektronikoak nahiz plugin modukoak), datu-baseak eta corpusak erabili izan ditugu, baina, gero eta gehiago, itzulpen automatikoa eskaintzen duten sistemetara jotzen dugu, sistema horiek gero eta lagungarriagoak direlako eta, hitzak ez ezik, esaldiak ere ulertu nahi ditugulako.

Hori horrela delarik, Mintegian, gaur, euskara integratzen duten itzultzaile automatikoen berri eman nahi izan dugu. Oso pozgarria da ikustea euskara lantzen ari diren hainbat sistema dagoela. Sistema horietan lan egiten ari diren profesionalak entzuteak itzulpen automatikoaren munduan pixka bat gehiago sakontzeko aukera emango digu. Denok dakigu itzulpen automatikoa makinek egiten dutela, gizakiak emandako aginduei jarraituz. Makina horren helburua ez da giza adimena ordeztea. Alferrik eskatuko dio inork gaur egungo ezein itzultzaile automatikori, itzultzaile humano profesional baten neurriko/moduko emaitzarik, edozein direlarik ere itzultzaile horren hizkuntzak. Ez da hori bere eginkizuna. Baina, egunetik egunera, ikusten ari gara makina horiek izugarri laguntzen digutela, izugarri; alegia, horiek gabe, zaila gertatuko litzaigukeela hainbat lani aurre egitea. Izan ere, horiek gabe, askoz ere denbora gehiago beharko genuke hizkuntza batekin baino gehiagorekin lan egiteko. Hori bai, erabiltzen jakin behar dugu. Hori ezinbestekoa da, benetan probetxua atera nahi badiegu.

Gaurko mintegira, esan bezala, euskara langai duten sistemen ordezkariak gonbidatu ditugu. Guztion esperientzia ezagutu nahi dugu. Euskara eta beste hizkuntzen artean itzulpen automatikoa eskaintzen duten sistemak hobeto ezagutu nahi ditugu: sistema bakoitzak nola funtzionatzen duen, erabiltzen dituen teknologiak eta teknikak, itzulpen automatikoaren gaur eguneko egoera, dauden zailtasunak (bereziki euskararekiko), aurrera begirako erronkak, zer espero dezakegun epe ertainera eta epe luzera arlo horretan, nola eta zertarako erabili daitekeen gaur egun itzulpen automatikoa…

Gure gaurko gizartearen ezaugarrietako bat hizkuntza-eleaniztasuna da;  gehienok, lanbide-kontuak direla, hizkuntzak ikastea dela, edo bizitza pribatuko kontuak direla (esaterako bidaiak, harremanak, Interneteko erosketak eta abar), gureaz gain, hizkuntza gehiago erabili behar izaten dugu. Itzultzaile automatikoa bada gero eta jende gehiagok, ordenagailuan, tabletetan edo telefono mugikorretan eskura duen tresna. Horri esker, komunikazioa izugarri errazten da, hizkuntza ez baita oztopo izan behar gure mundu globalizatuan.

Beste horrenbeste gertatzen da gure administrazio elebidunetan. Gure eguneroko lanean bi hizkuntza erabili behar izaten ditugu. Itzulpen automatikoak lan horretan lagunduko digu etorkizunean. Horrek euskara bezalako hizkuntzentzat abantailak ekarriko ditu erabileraren normaltasunari dagokionez. Izan ere, erabilera erraztu eta areagotuko du.

Esan bezala, itzulpen automatikoa ez dator giza-itzulpena ordezkatzera. Ez da hori bere helburua. Gainera, kalitatea gogoan hartuz, kontuan izan behar da, gure itzultzaile automatikoaren kasuan bederen, testu orokorrak, formalak eta ondo idatziak itzultzen dituela. Hala ere, erabiltzaileak gauza izan behar du makinak egindako itzulpena zuzentzeko eta hobetzeko, baina, zalantzarik gabe, erabiltzaileak denbora aurreztuko du eta ahalegin gutxiago egin beharko du hizkuntza batean dagoena beste hizkuntza batera pasatzeko. Jakina, sistema horiek hobetzen jarraitu behar dugu, teknologiek eskaintzen dituzten aukerak erabiliz: sistema hibridoak uztartzen, itzulpen-memoriak integratzen, eta abar. Etengabeko lana izango da.

Uste dugu itzulpen automatikoarena arlo estrategikoa dela euskararentzat. Izan ere, euskara, zenbat eta  garapen teknologiko handiagoa izan, indartsuagoa izango da. Bizi-indar handiagoa izango du. Badakigu gazteek teknologiak erabiltzen dituztela, beraz,  hobe euskaraz ere erabiltzen badituzte. Horregatik, inportantea iruditu zitzaigun itzultzaile automatikoa gailu mugikorretatik ere erabiltzeko aukera eskaintzea. Hori horrela, aspalditik daude eskuragarri Android eta iOS sistema eragileetarako aplikazioak. Horietan, ahotsa erabiltzeko aukera dagoenez, azkarrago lortu daiteke itzulpena akats ortografikorik gabe egiteko arriskua saihestuz.

Eta aurrerantzean zer? Galdera horri erantzuteko, oso inportantea izango da gure gaurko adituek esan digutena. Baina, jakin badakigu,  itzulpen automatikoko tresnak trebatzen eta hobetzen jarraitu behar dugula. Gure kasuan, etengabe ari gara hobetzen eta zuzentzen erabilgarri ditugun hizkuntza-pareak, betiere kalitaterik onena bilatzen. Esaldi laburretan oso kalitate ona lortu da: itzultzaile ona daukagu, pozik gaude, badakigu laguntza funtzioa betetzen duela, gero eta erabiltzaile gehiago dituela, baina badakigu urrutiko komunztadura dutenen hizkuntzen kasuan, testu luzeetan zailagoa dela.

Euskararen erabilera areagotzea da gure helburua. Horrexegatik gure ekimen guztiek, baita itzultzaile automatikoak ere, erabileraren galbahea pasatu behar dute eta erabiltzaileen onarpen aktiboa/onarpen praktikoa lortu behar dute. Erabilia izatea da gako nagusia. Eta esan behar dut, pozik esan ere, oso erabilia dela, gero eta gehiago erabilia, gero eta kalitate hobea ere baduen gure itzultzaile automatikoa.

Momentu honetan, frantsesa-euskara garatzen ari gara. Espero dugu datorren urtean amaitzea. Gainera, Administrazioko benetako testuekin trebatu behar dugu sistema, epe labur-ertain batera, Administrazioko langileek tresna hori lanerako normal-normal erabili dezaten. Eta Itzulpen Memorien Banku Publikoarekin (aurki martxan izango dena) uztartu, itzulpen automatikoaren sisteman itzulpen-memoriek pisu handiagoa izan dezaten.

Archivo_000

Juan Alberto Alonso (Lucy Software Ibérica SL enpresako kudeatzailea), ni neu eta Araceli Díaz de Lezana (Eusko Jaurlaritza).

2016-05-18-PHOTO-00000803

Pablo de Amil, Araceli Díaz de Lezana (Eusko Jaurlaritza), Itziar Cortes Etxabe (Elhuyar) eta Gorka Labaka (EHUko Ixa taldea).

Archivo_000 (3)

Juan Alberto Alonso (Lucy Software Ibérica enpresako kudeatzailea), Araceli Diaz de Lezana (Eusko Jaurlaritza) eta Luis Collado (Google-eko Books, eBooks eta New&Magazines-eko zuzendaria).

2016-05-18-PHOTO-00000801

Mintegiak sortutako interesaren erakusgarri, aretoa lepo bete da gaur goizean Donostian.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

‘Euskarazko IKTak: gomendioak herri-aginteentzat’ dokumentuaren aurkezpena

‘Euskarazko IKTak: gomendioak herri-aginteentzat’ dokumentua aurkeztu dugu gaur goizean Bilbon nik neuk, Euskararen Aholku Batzordeko IKT Batzorde-ataleko zuzendari Maite Goñik eta Batzorde-atal honetako kide Igor Leturiak, Miriam Urkiak, Luistxo Fernandezek eta Pili Kaltzadak. Lan luze hau Euskararen Aholku Batzordeko IKT Batzorde-atal Bereziak egin du. Izenak dioen bezala, lanaren helburua da IKTetan eta Interneten euskararen presentzia eta erabilera areagotzeko herri-aginteei gomendioak egitea. Euskararen Aholku Batzordeak bere egin zuen dokumentu hau, aho batez, maiatzaren 11an eginiko Osoko bilkuran. Kontutan hartu beharra dago bihar, maiatzak 17, Interneten Nazioarteko Eguna ospatzen dela.

Agerraldian, Maite Goñik azaldu du nola burutu den Euskarazko IKT batzorde bereziaren eztabaida prozesu aberatsa, lehentasunak ezarri dituena (egingarritasuna eta euskararen erabilera sustatzeko eraginkortasuna kontuan hartuz), eta lehentasun horietako bakoitza gauzatzeko bizpahiru gako nagusi zehaztu ditu.

Hainbat alorretan ematen ari den globalizazioa, hiztun kopuru handia duten hizkuntzen eragina, komunikabideen orokortzea eta, batez ere, teknologia berrien eztandak argazki linguistiko berri bat ekarri digute azken urteetan. Argazki hori, ordea, ez da hainbatek aurreikusten zuen bezain ezkorra: hizkuntza nagusituen hegemonia, hizkuntza gutxituen kaltetan. Azken urteetan, bestelako errealitate bat erakusten ari da Internet, eleaniztasun handiagoa duen errealitate bat. Edozein modutara, emaitza positiboak lortze aldera, baldintza batzuk betetzea ezinbestekoa da. Alde batetik, hizkuntzaren sustapenerako lan egiten duen komunitatea behar da eta, bestetik, Administrazioaren babesa eta laguntza.

Gurera ekarriz, maiz entzun dugun legez, euskararen osasun digitala ona dela nabarmendu behar da. Hona hemen hainbat datu hori erakusten dutenak:

  • Munduko hizkuntzen %5a besterik ez da erabiltzen Interneten, eta horietako bat euskara da, zeina sareko nabigazio hizkuntzen artean 44. tokian dagoen.
  • Twitterreko lehenengo 33 hizkuntzen artean dago euskara.
  • Wikipedia 292 hizkuntzatan dago, eta horietako bat euskara da. Euskarazko Wikipedian 245.841 artikulutik gora daude egun, eta 31. postuan dago, Europar Batasunean ofizialak diren hainbat estatu hizkuntzaren gainetik.
  • Facebook, Google eta beste sare sozial zein web zerbitzu ezagunetako asko (Firefox nabigatzailea, WordPress plataforma, Moodle LMSa…) euskaraz erabiltzeko aukera dago.
  • Euskaraz idatzi, nabigatu, komunikatu, jolastu eta lan egiteko aukera dugu; izan ere, horiek denak egiteko aukera eskaintzen baitute euskarara itzuli edota lokalizatutako tresnek.

Agerikoa da, beraz, aurrerapauso handiak eta nabarmenak egin dituela euskarak azken urteetan Informazio eta Komunikazio Teknologien (IKT) alorrean eta Interneteko esparruan; hala ere, ezin da ahaztu, aurrerantzean hizkuntza bizia izango bada, euskara teknologia berrietan integratzen jarraitzeko ahalegin bateratuak egiten segitzea ezinbestekoa dela.

2014ko abenduaren 1ean Euskararen Aholku Batzordearen Osokoak egindako bilkuran EABren osaera, funtzionamendua eta lan-programa aztertu zen. Horrela, 2015/2016 aldian lanean jardungo zuten batzordeak eta haien eginkizun nagusiak zehaztu ziren. IKT Batzorde-atal Bereziari dagokionez, besteak beste, honako eginkizun hauek aurreikusi ziren bilkura hartan:

  • Euskarazko IKTen gaineko datuen bilketa sistematizatua antolatzeko irizpideak finkatzea.
  • Interneten euskarazko edukiak areagotzeko ekimenak eta lehentasunak zehaztea.
  • Euskarazko tresna teknologikoak sortu eta sustatzeko lehentasunak finkatzea.
  • Euskarazko IKTen ikusgarritasuna zabaltzeko bideak definitzea.
  • IKTetan euskara garatzera zuzendutako diru-laguntzen deialdia hobetzeko proposamenak aztertzea.

Testuinguru honetan kokatu behar da Euskararen Aholku batzordearen IKT Batzorde- atalaren helburu nagusia: IKTetan eta Interneten euskararen presentzia eta erabilera areagotzeko herri-aginteei gomendioak egitea.

Helburu nagusi hau kontutan hartuz, IKT Batzorde-atal Bereziak gaur goizean aurkeztu den dokumentua osatu du: ‘Euskarazko IKTak: gomendioak herri-aginteentzat’. Batzordeak izandako lanketa prozesu luze baten ondoren, eta lanketa honetan zehar egindako proposamen guztiak banan-banan aztertu ondoren, honako hauek dira IKT Batzorde-atal Bereziak herri aginteei egiten dizkien 12 gomendioak:

  1. Euskarazko Wikipedia sustatu.
  2. Estrategikoak diren enpresekin etengabeko harremana eta elkarlanerako bideak sustatu.
  3. Eduki propioak sortu eta etengabe edo maiz berritzen diren kontuan izan diru-laguntzak ematean.
  4. Administrazioaren diru-laguntzaz sortutako edukien Copyleft politika arautu, lizentzia libreak bultzatuz.
  5. Euskarazko IKTen inguruko datuak lortu (erabilera, sartzea…).
  6. Ikus-entzunezkoen alorrean eragin.
  7. Bideo-jokoen alorrean eragin.
  8. Euskaldunok gehien erabiltzen ditugun aplikazioak, CMSak, sare sozialak eta bestelakoak identifikatu eta ahalik eta azkarren itzuli/lokalizatu.
  9. Zaintza teknologikoa ziurtatu.
  10. Sarean euskara sustatzen ari diren ekimenak identifikatu eta bultzatu.
  11. Publikoa den edukia sareratu.
  12. Hizkuntza-teknologiak garatzen lagundu eta berariazko plana garatu.

Gaurko prentsaurrekoan, beraz, euskarazko IKTak izan ditugu hizpide. Zehatzago esanda, IKTetan euskararen erabilera areagotzeko datozen hilabete eta urteetan garatu beharko diren estrategiak izan ditugu hizpide. Helburu hori betetzera dator bertan aurkeztu dugun ‘Gomendioen Karta’. Lehenik eta behin, herri-aginteentzako gomendioak dira, baina herri-aginteentzako ez ezik, IKTen sektoreko profesional eta enpresentzako ere badira gomendio hauek. Nekez ospatu genezakeen modu eraginkorragoan Interneten Nazioarteko Eguna. Interneten Nazioarteko Egunaren bezperan etorri gara, ‘Euskarazko IKTen Garapenerako Gomendio Kart’ aurkeztera, hilabete askotako lanaren emaitza bikaina.

‘Euskarazko IKTen Garapenerako Gomendio Karta’ hau, Euskararen Aholku Batzordeko IKTen Batzorde-atal bereziak landu eta ondu du, Maite Goñiren zuzendaritzapean. Batzorde horretako presidente naizenez, eta Hizkuntza Politikarako sailburuorde gisa, esan behar dut oso pozik nagoela lortutako emaitzarekin. IKTetako batzordekide guztiei nire esker ona azaldu nahi diet publikoki, eta oso bereziki eskertu nahi dut prozesu honen zuzendari izateko izendatu (ge)nuen Maite Goñi. Bikaina izan da, eta horrela azpimarratu nahi dut, Maite Goñi zuzendariak egin duen lana.

‘Gomendioen Karta’ hau, Euskararen Aholku Batzordeak Osoko Bilkuran onartu zuen joan zen astean, maiatzaren 11n hain zuzen ere. Datorren hilean HAKOBAri aurkeztuko diogu, herri-aginteen artean ahaleginak bateratu eta bide beretik garatu ditzagun.

Hasieratik bertatik oso garbi esango dut: ‘Gomendioen Karta’ hau erreferentziazko dokumentua izango da euskarazko IKTen sustapen lanetarako, eta erreferentziazko dokumentua izango da gainontzeko hizkuntza ez hegemoniko eta gutxituak IKTetan garatzeko bidean ere. Urrutira gabe, datorren astean, maiatzaren 26an, Bilbon NPLDk (Hizkuntza Aniztasunaren Sustapenerako Sareak)  izango duen Urteko Batzarrean dokumentu honen aurkezpena egingo da. Bertan izango dira Europako dozena bat hizkuntza komunitatetako hainbat gobernu eta elkartetako ordezkariak.

Jakina denez, Euskararen Agenda Estrategikoa da Eusko Jaurlaritzak legealdi honetarako onartu zuen eta garatzen ari den hizkuntza plangintzako Ibilbide Orria. Han jasotzen dira, ‘euskara, bizikidetzarako hizkuntza bizia’ lelopean, 168 ekintza, 13 eremutan banatuak. Eremu horietako bat IKTei dagokiena da. Izan ere, gaur egun, IKTak eta horien erabilera ez dira aukerako kontuak. “Edo hor zaude, edo galdua zara.”

Bizirauten duten hizkuntzak dira hiztunak dituztenak, irakasten direnak, belaunez belaun transmititzen direnak, ikasteko, gozatzeko eta dibertitzeko erabiltzen direnak, garaian garaiko herritarren premia komunikatiboetara egokitzeko gai direnak. Hala iraun du euskarak, eta orain ere horixe dagokio euskarari: hiztunen premia berrietara egokitzen jarraitzea. “Herritarra eta hiztuna non, euskara han”: hala behar du hizkuntza bizia izango bada. Egokitzeko bidean nahitaez kontuan hartu behar direnak dira IKTak. Ezin ahantzi, gazteen hizkuntza-erabilerak gaur egun neurri handi batean IKTetan gauzatzen direla, eta uste izatekoa da hala izango dela etorkizunean ere.

Gaurko argazki linguistikoa ez da duela 15-20-25 urteko argazkia. Asko aldatu da. Globalizazioak bereziki zenbait arlotan eta zenbait giza-talderengan duen eraginak, hiztun kopuru altua duten hizkuntzen eragina gero eta handiagoa izateak, komunikabideen eskaintza ikaragarri zabaldu izanak, eta, batez ere, teknologia berrien eztandak, argazki linguistiko berri bat ekarri digute azken urteetan. Argazki hori, ordea, ez da hainbatek aurreikusten zuen bezain ezkorra: zenbaitek irudikatu duena da, hizkuntza nagusituen hegemonia, hizkuntza gutxituen kaltetan. Begien bistakoa da globalizazioak uniformizazio mehatxua dakarrela berarekin, eta, ondorioz, hizkuntza aniztasunaren garapenerako eragozpen larriak sor ditzakeela. Hori hala da. Baina, horien ondoan, azken urteetan, bestelako errealitate bat erakusten ari da internet, eleaniztasun handiagoa duen errealitate bat. Euskara bezalako hizkuntza gutxituen sustapenerako aukera eraginkorra ere bada internet.

Aukera eraginkorra izango dugu, baldin eta gauzak tentuz, zuhurtasunez, garaiz eta ondo egiten baditugu. Adibidez, ezinbestekoa da, alde batetik, hizkuntzaren sustapenerako lan egiten duen komunitatea izatea, komunitate digital bizia, eta, bestetik, Administrazioaren sustapena, babesa eta laguntza. Biak behar dira. Bi hitzetan esanda: elkarlana eta ibilbide orria. Nora goazen eta zer egin behar dugun jakinda, eta egin behar dena lankidetzan egiten dugun neurrian, emaitza positiboak lortzen jarraituko dugu.

Euskarak gaur egun IKTetan duen garapena da ‘txikiaren handitasunaren’ adierazle garbia. Euskarazko IKTen hiru hitz-gako esan beharko banitu, esango nituzkeenak dira: “ibilbide orria, elkarlana eta txikiaren handitasuna”. Munduko beste hizkuntzekin alderatuta, euskarak IKTetan duen garapena aurreratua da, beste hizkuntzen eta gurearen hiztun kopurua eta estatusa kontuan hartzen baditugu. Munduko hizkuntzen pelotoian, IKTetako karreran, euskara ez dago atzealdean, alderantziz baizik; baina atzerantz geratzeko arriskua hor dago. Ez dago berez bermatuta gauden lekuari eustea edo posizio aurreratuagoak irabaztea. Eta gure helburua ez denez euskarak nola edo hala bizirautea, baizik eta hizkuntza bizia izatea, nahitaezkoa dugu osasun digitala ona izatea.

Datozen bi hamarkadei begira, joan den astean Euskararen Aholku Batzordeak onartu duen ‘Eta hemendik aurrera zer?’ dokumentuan azpimarratzen denez, euskararen garapen iraunkorra dugu helburu, eta euskararen bizi-indarra dugu erronka nagusia. Ez da posible euskararen bizi-indarra neurtzea euskararen bizi-indar digitala kontuan izan gabe.

Abiapuntu onean gaude. Euskararen osasun digitala ona dela esan behar da. Ona da, euskarazko komunitate digital dinamiko baten lanari esker, eta herri-aginteen konpromisoari, sustapenari eta laguntzari esker. Bistakoa da aurrerapauso handiak eta nabarmenak eman dituela euskarak azken urteetan Informazio eta Komunikazio Teknologien (IKT) alorrean eta interneteko esparruan; baina, esan bezala, aurrerantzean hizkuntza bizia, gero eta biziagoa izango bada, ezinbestekoa da euskara teknologia berrietan integratzen jarraitzeko ahalegin bateratuak egiten segitzea. Eta ezinbestekoa da, ibilbide orri egokia eta egingarria izatea, lehentasunak garbi izatea. Baliabideak mugatuak dira, beti dira mugatuak: nahitaezkoa dugu asmatzea  zer den lehentasunezkoa.

Helburu horrekin eratu genuen 2014ko abenduan, Euskararen Aholku Batzordea berritu genuenean, IKTen Batzorde-atal berezia. Maite Goñi izendatu (ge)nuen zuzendari, eta arloan aditu diren hainbat pertsona, batzordekide. Eginkizun zehatz bat jarri genion batzordeari, eta batzordeak onartu egin zuen: IKTetan eta Interneten euskararen presentzia eta erabilera areagotzeko herri-aginteei gomendio zehatzak egitea, eta lehentasunak identifikatzea.

Horixe da IKTen Batzorde-atal bereziak egin duena, eta Euskararen Aholku Batzordeak joan den astean onartu duena: ‘Euskarazko IKTen Garapenerako Gomendioen Karta–Ibilbide Orria’. Interneten Nazioarteko Egunaren atarian gaudela, “Habemus Cartam, badugu Ibilbide Orria”, elkarlanean eta elkarlanerako egina.

Euskararen Aholku Batzordearen IKT Batzorde-atal Berezia osatu dutenen zerrenda:

Patxi Baztarrika Galparsoro, Batzorde-atal Bereziko presidentea.

Jorge Giménez Bech, Batzorde-atal Bereziko idazkaria.

Maite Goñi Eizmendi, Batzorde-atal Bereziko zuzendaria.

Juan Alberto Alonso Martín.

Iban Arantzabal Arrieta.

Lander Arbelaitz Mitxelena.

Xabier Arrieta Goñi.

Joseba Arruti Lafuente.

Mikel Belasko Ortega.

Javier Etxebeste Otegi.

Luistxo Fernandez Ostolaza.

Gorka Julio Hurtado.

Pilar Kaltzada Gonzalez.

Odile Kruzeta Olañeta.

Elena Laka Muñoz.

Igor Leturia Azkarate.

Montse Maritxalar Anglada.

Eneko Oregi Goñi.

Xabier Paya Ruiz.

Miriam Urkia Gonzalez.

Vanessa Vélez de Pablos.

Xarles Videgain.

Dokumentu osoa Eusko Jaurlaritzaren Irekia zerbitzuan dago: 

http://www.irekia.euskadi.eus/uploads/attachments/8107/Euskarazko_IKT_Gomendioak_herri-aginteentzat.pdf?1463400638

ikt_dokumentua_aurkezpena

Ezkerretik eskuinera: Igor Leturia, Miriam Urkia, Patxi Baztarrika, Maite Goñi, Luistxo Fernandez eta Pili Kaltzada.

 

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

En Valencia, participando en el proyecto ‘Primavera educativa’

Representantes de la Viceconsejería de Política Lingüística del Gobierno Vasco hemos estado estos días en Valencia participando en el proyecto ‘Primavera Educativa’. Así, ayer por la tarde participé en un seminario en el que se trataron temas relacionados con la política lingüística y el plurilingüismo en España. También participaron en el seminario responsables de política lingüística de los gobiernos de Cataluña, Islas Baleares, Galicia, Navarra, Aragón, Asturias y Valencia. Además, el director de HABE, Joseba Erkizia, estuvo en una mesa redonda en la que hablaron y debatieron sobre el Marco Común Europeo de Referencia para las Lenguas.

Dentro del proyecto ‘Primavera Educativa’, impulsado desde la Generalitat Valenciana, se organizaron varios eventos. Por un lado, se llevó a cabo el ‘Seminario de Direcciones Generales de Política Lingüística’, en el que participé junto a representantes de los gobiernos mencionados. En el seminario, tratamos temas relacionados con la política lingüística y el plurilingüismo en España. Por otro lado, se organizó el congreso ‘La apuesta por el multilingüismo. 15 años de Marco Común Europeo y Portfolio Europeo de las Lenguas’, en el que participó el director de HABE, Joseba Erkizia. Por último, se ha de mencionar la celebración de la ‘Fira dels Idiomes’ (La Feria de los Idiomas). El Gobierno Vasco puso un ‘stand’ en esta feria para dar a conocer los principales proyectos y trabajos que lleva a cabo en materia de política lingüística.

Cabe recordar que la colaboración entre comunidades no es nueva en materia de política lingüística. Y es que el Gobierno Vasco tiene firmado desde hace años un Protocolo de Colaboración con la Generalitat de Catalunya, el Govern de les Illes Balears y la Xunta de Galicia. Este Protocolo de Colaboración nació con el objetivo de defender los intereses del multilingüismo en el Estado y en Europa, así como para intercambiar experiencias relativas a las diversas áreas de trabajo de los procesos de revitalización del euskera, catalán y gallego.

Hace un año se presentó en San Sebastián el nuevo Currículo Básico de la Euskaldunización de Personas Adultas (HEOC), que definió, por primera vez, los seis niveles del Marco Europeo para las Lenguas (A1, A2, B1, B2, C1 y C2). Hace poco más de un mes, se dio un paso más. El Gobierno Vasco presentó un documento que mejorará el sistema de acreditación de euskera en los próximos meses. Así, tal y como se prevé en el Marco Común Europeo de Referencia para las Lenguas, se ha adaptado el propio Marco a nuestra realidad sociolingüística.

baztarrika_valentzia

Junto al secretario de Política Lingüística de Galicia, Valentín García (izquierda), y el director de Euskarabidea de Navarra, Mikel Arregi (derecha), ayer por la mañana en el stand del Gobierno Vasco en Valencia.

ca509cbcf38bbd4ef11127ad9c329e8e

En el centro de la imagen (junto a los directores generales de Navarra, Aragón, Valencia, Islas Baleares, Asturias, el secretario general de Galicia y la subdirectora de Cataluña), delante del Árbol de las Lenguas, escultura inaugurada ayer noche en un acto en el que intervinieron el presidente de las Cortes Valencianas, el alcalde de Valencia y el consejero de Educación e Investigación de la Generalitat de Valencia.

d2884eb41caec903118d5fbf077a2227 (1)

El director de HABE, Joseba Erkizia, en el stand del Gobierno Vasco, junto a la asesora de la Viceconsejería de Política Lingüística, Ana Esther Furundarena. Erkizia participó en una mesa redonda acerca del Marco Común Europeo de Referencia para las Lenguas. Allí explicó magníficamente la realidad de la enseñanza en euskera. Hace un año se presentó en San Sebastián el nuevo Currículo Básico de la Euskaldunización de Personas Adultas (HEOC), que definió, por primera vez, los seis niveles del Marco Europeo para las Lenguas (A1, A2, B1, B2, C1 y C2), y hace poco más de un mes el Gobierno Vasco presentó un documento que mejorará el sistema de acreditación de euskera.

0b1c83770e066d5072db1d3f5818124b

Jokin Azkue, director de promoción del euskera de la Viceconsejería de Política Lingüística, en el stand del Gobierno Vasco en la Fira dels Idiomes de Valencia.

ecb665337c3bb7837eae61e94403db37

Fotografía en la Fira del Idiomes de Valencia, junto a Jokin Azkue, Mikel Arregi (director de Euskarabidea, del Gobierno de Navarra) y Joseba Erkizia.

6e99210f8f90f4941513ac9b37343ad9

Imagen correspondiente al Árbol de las Lenguas, escultura inaugurada ayer por la noche en Valencia.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

Valentzian, ‘Primavera educativa’ proiektuan parte hartzeko

Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren zenbait ordezkari Valentzian gabiltza egunotan, bertan antolatu den ‘Primavera Educativa’ proiektuan parte hartzen. Hala, nik neuk hizkuntza politika eta Espainiako eleaniztasuna hizpide izan dituen mintegian parte hartu dut gaur arratsaldean. Nirekin batera, Kataluniako, Balear Uharteetako, Galiziako, Nafarroako, Aragoiko, Asturiaseko eta Valentziako Erkidegoko hizkuntza politikarako arduradunek ere mintegian parte hartu dute. Gaur arratsaldean, baita, HABEko zuzendari nagusi Joseba Erkiziak Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoa gai nagusitzat izan duen mahai-inguruan aritu da.

Valentziako Generalitateak antolatzen duen ‘Primavera Educativa’ proiektuaren barruan hainbat ekitaldi antolatu dira. Horietatik hiru dira ‘Hizkuntza Politikarako zuzendaritzen seminarioa’, ‘Eleaniztasunaren aldeko apustua. 15 urte Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoarekin’ kongresua eta ‘A fira dels idiomes’ (hizkuntzen feria). Lehenengoan nik hartu dut parte, aipatutako erkidegoetako hizkuntza politikarako arduradunekin batera. Bigarrenean, Joseba Erkiziak ekin dio, aipatu bezala. Hirugarrenean, aldiz, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordetzak ‘stand’ bat jarri du, Euskadin hizkuntza politikari dagokionez abiatutako proiektuen eta lanen berri emateko.

Hala ere, gogorarazi behar da, hizkuntza politikari dagokionez, erkidego ezberdinen arteko lankidetza ez dela berria. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak, Kataluniako Generalitateak, Balear Uharteetako Gobernuak eta Galiziako Xuntak hizkuntza politika Lankidetza Protokoloa dute sinatua duela zenbait urtetik. Lankidetza Protokolo hau, besteak beste, Estatu eta Europa mailan eleaniztasunaren interesak defendatzeko sortu zen, baina baita euskararen, katalanaren eta galegoaren biziberritze prozesuetan bizitako esperientziak partekatzeko ere.

Kongresuan, esan bezala, Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoa izan dute hizpide. Bertan, HABEko zuzendari Joseba Erkizia aritu. Duela urtebete inguru, HABEk Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Curriculum (HEOC) berria aurkeztu zuen Donostian. Curriculum berriak, Europako markoaren 6 mailak (A1, A2, B1, B2, C1, C2) definitu zituen lehen aldiz. Duela hilabete inguru, aldiz, beste pausu bat eman zen: Eusko Jaurlaritzak euskarazko egiaztagirien sistema hobetuko duen txostena aurkeztu zuen. Honela, Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoan aurreikusten den bezala, Markoa bera gure egoera soziolinguistikora egokitu da.

baztarrika_valentzia

Valentín García, Galiziako Xuntako Hizkuntza Politikarako idazkaria (ezkerretara), Mikel Arregi Nafarroako Euskarabidearen zuzendaria (eskumatara) eta ni neu gaur goizean Valentzian, Eusko Jaurlaritzaren stand-ean.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

Hizkuntzen Arteko Corpusaren eta Egungo Testuen Corpusaren azken eguneratzearen aurkezpena

Aurreko ostiralean, maiatzaren 6an, EHUren Euskara Institutuaren zuzendari Pello Salabururekin batera, corpus eleaniztun berritzaile bat aurkeztu genuen Abandoibarrako Bizkaia Aretoan egindako prentsaurrekoan: Hizkuntzen Arteko Corpusa (HAC), hain zuzen ere. Hizkuntzak lan-tresna dituzten profesionalentzat oso baliagarri izango da corpus berria, bai itzultzaile, irakasle, idazle nahiz ikertzaileentzat. Era berean, euskaren corpusik handienaren (Egungo Testuen Corpusa) azken eguneratzea ere aurkeztu zen. Aipatzekoa da EHUren Euskara Institutuak Hizkuntza Politikarako sailburuordetzaren diru laguntza jaso duela azkeneko 12 urteotan. Aipatutako bi corpus hauez gain ere Euskara Institutuak garatutako beste bi produktu aurkeztu ziren.

Hizkuntza Corpusa:

Hizkuntza Corpus bat formatu elektronikoan bildutako testu multzo bat da. Izan ere, corpusak erreminta paregabeak dira hizkuntza bat ikertzeko eta kontsultak egiteko orduan. Bere helburua da esaldi edota hizkuntza baten alderdi konkreturen bat ikertzerakoan erreferentziazko elementua izatea. Corpusak ezinbestekoak dira gaur egun. Izan ere, hizkuntza guztiek egiten dituzte corpusak helburu desberdinekin. Euskara Institutuak ere baditu zenbait corpus. Askotan ezinbestekoa da corpus hauetan kontsultak egitea, informazio handia ematen baitute. Honakoak dira aurkeztu ziren produktu horien ezaugarri nagusiak:

Hizkuntzen Arteko Corpusa (HAC):

Corpus berezi eta berritzaile honek lau hizkuntza parekatzen ditu, testu berberekin: euskara, gaztelania, frantsesa eta ingelesa. Parekoak diren testuetan idazle bakoitzak hitza nola erabili duen ikusten da. Izan ere, corpus hau itzulpenak egiteko, adibidez, oso baliagarria da. Aldi berean, itzultzaileen lan egokia zein batzuetan ezinbestean egin behar diren ‘tranpatxoak’ agerian uzten ditu.

Hizkuntzen Arteko Corpusak lau hizkuntza hauetan idatzita dauden liburu eta testuak jasotzen ditu. Hau da, berdin du jatorrizko hizkuntza zein den. Izan ere, corpus honek bere barruan ditu Aristotelesen ‘Metafisika’ lana edota Jonathan Swiften ‘Gulliver-en bidaiak’ liburua. Lan hauek beste hainbat hizkuntzara egokitu dira baina frantsesez, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez daudenez, badute tokia corpus honetan.

Honela, bilatzailean ‘etxea’ hitza idazten badugu, adibidez, testu hauetan zehar ‘etxea’ hitza agertzen diren esaldi guztiak agertuko zaizkigu eta itzultzaileek esaldi horiek nola itzuli dituzten ikusi ahal izango dugu. Erreminta paregabea da hau hizkuntza lan tresnatzat duten profesionalentzako. Alegia, oso baliagarria da beste itzultzaileen erreferentziak izateko.

Egungo Testuen Corpusa (ETC)

ETC XXI. mendeko testuekin egindako corpusa da eta bilaketak lemaka edo hitzeka egiteko aukera ematen du. Gordeta dituen testuak espresuki aukeratuak dira. Alegia, ez dira estatistikaz itsu-itsuan aukeratu, baizik eta argitaratzen diren testuen kalitateagatik aukeratu dira. Iturriak askotarikoak dira: liburuak, eleberriak, egunkariak, aldizkariak, eta abar. Testu hauek jatorrizkoak edota itzulpenak izan daitezke. Aipatu beharra dago dagoeneko 270 milioi hitz dituela Egungo Testuen Corpusak (hasiera batean 205 milioi hitz zituen eta azken eguneratzea dela eta, beste 65 milioi hitz gehitu zaizkio).

«Corpus honen hitz kopurua izugarria da: 270 milioikoa. Konparazio baterako, 2015ean RAErenak 215 milioi zituen»

Corpus honen hitz kopurua izugarri handia da. Izan ere, euskaraz dagoen corpusik handiena da. RAEren mende honetako testuen corpusarekin alderatuta, Egungo Testuen Corpusak hitz kopuru gehiago dauka. 2015ean egin zuten azken eguneratzea eta garai hartan 215 milioi hitz zituen RAErenak.

Bestalde, batez ere ikasleei begira egin diren bi aplikazio aurkeztu ziren:

Euskal Adizkitegi Automatikoa (ordenagailuan, telefono eta tabletetan). Euskal adizkien berri ematen du. Aditz formanteak (nor-nori-nork), aldia (oraina, iragana) eta ahala (bai, ez) aukeratu eta modu automatikoan sortzen ditu adizkiak. Edo alderantziz: adizkia eman eta osagaiak ateratzen ditu kolore ezberdinetan.

Euskal Kasutegi Automatikoa (ordenagailuan): nahi den hitza hartu, numeroa (sing/pl), kasua edo postposizio mota aukeratu, eta berehala emango du adibide bat, eta esteka egiten du datu-baseetan ditugun gainerako adibide guztietara. Hitzaren definizioa ere ematen du.

Oso pozgarria egin zitzaidan guzti hauen aurkezpenean egotea, Euskara Institutua garatzen ari den hizkuntza-programa eta baliabideen berri emateko ekitaldian. Izan ere, 2008an sinatu zuen Eusko Jaurlaritzak Institutuarekin lehenbiziko lankidetza hitzarmena; eta, zorionez, elkarlan hori fruitu bikainak ematen ari da; ostiralean azaldutako proiektu zehatzez gainera, hor dago, besteak beste, Euskal Gramatika Sarean egitasmoa ere, Institutua duela zenbait urte lantzen ari dena eta hasiera beretik sarean eskuragarri egon dena.

Hizkuntza bat —eta euskara ez da salbuespen bat— kode huts bat izatetik zerbait bizia izatera hiztunen ezpainetan eta idazleen testuetan igarotzen da. Hiztunik gabe ez dago hizkuntza bizirik. Eta idazlerik gabe ez dago hizkuntza aurreraturik. Hizkuntza komunikatzeko tresna dugu gizakiok. Hizkuntza baten biziraupenean eta ‘osasun’ mailan, bada beti giltzarri den ezaugarri bat: unean uneko gizartearentzat eta hiztunentzat baliagarria izaten asmatzea. Guk ongi dakigu hizkuntza baten bilakaeran faktore anitzek eragiten dutela, hizkuntzaz kanpoko askok barne. Eragiten dute faktore politikoek, sozialek, kulturalek. Eragiten dute faktore indibidualek ere: hiztunen gogoak, atxikimenduak, hizkuntza gaitasunak eta abarrek. Baina hizkuntza bat sasoiko eta sendo egon dadin, berebiziko garrantzia du baita ere hizkuntzaren beraren garapenak: alegia, corpusa hiztunen beharretara une oro egokitzeko ahalmenak eta baliabide linguistikoak berritzeko gaitasunak. Axularrek aizkora zorrotzaren metafora erabili zuen euskara komunikaziorako hizkuntza baliagarriaren —garatutako hizkuntzaren— balioa azpimarratzeko, eta Mitxelenak “elkarrekin mintzatzeko tresna zorrotza” izatea eman zion eginkizun euskarari.

Duela berrogeita hamar urte pasatxo euskararen batasuna abiatu zen. Duela hogeita hamabost urte pasatxo euskara biziberritzeko prozesua, autogobernuak ahalbidetu duena. Nekez sinetsi zitekeen orduan, euskarak gaur duen egoera eta dituen baliabideak izango zituenik. Esparru eta giro jakin batzuetara zokoratuta egotetik, esparru, giro eta funtzio sozial ugari bere egitera igaro da euskara. Euskarak, gaur, ez du arrotz eskola, ez unibertsitatea, ez teknika, ez hedabideak, ez lan mundua, ez kirola, ez beste ezein arlo. Euskarak era askotako erabiltzaileak ditu, gero eta gehiago. Zorionez, baita gero eta arlo gehiagotan ere: idazle, kazetari, itzultzaile, ikasle, irakasle, profesionalak eta abar.

Eta euskara-erabiltzaileok lanabes eta erreferentzia egokiak behar ditugu, kontsultatzen errazak eta gure jarduna etengabe hobetzeko baliagarriak. Euskara Institutuak aurkeztutako corpusak horren adibide bikaina dira. Aukera ematen digute gaur egungo hizkuntza produkzioen berri modu  hautatu eta sistematikoan berehala jasotzeko. Gizarte modernoen erronka nagusietako bat informazioa eta jakintza kudeatzen jakitea den honetan, hara non euskarazko gaur-gaurko produkzioaren berri bat-batean jasotzeko baliabide eraginkorrak ditugun sarean, denon eskura.

Hori dena erabiltzaileen mesederako da, une jakin batean izan ditzakegun zalantzak berehala argitzeko modua ematen digulako. Eta ona da, nola ez, euskararentzat berarentzat ere. Tresna biziagoa, ahaltsuagoa, zehatzagoa, zorrotzagoa bihurtzen duelako. Erabiliaren erabiliz bakarrik hobetu daitekeelako hizkuntza bat. Maiatzaren 5ean aurkeztu genuen ‘Eta hemendik aurrera zer?’ dokumentua, Euskararen Aholku Batzordearen Euskara 21 Taldeak onartua. Dokumentu horretan jasotzen dira datozen 20 urteetarako hizkuntza politikaren oinarriak.  Helburuetan helburu da, euskara bizia, gero eta biziagoa. Horretarako ez dago erabilera beste errezetarik, eta erabiltzeko, lehen esan bezala, tresna arina, aberatsa eta erosoa izan behar zaigu euskara. Horretarako lagungarria da, bete-betean, Euskara Institutuaren lana eta ostiralean aurkeztutakoa.

Lizardi olerkari handiak behin esan zuenez “baina nik hizkuntza larrekoa nahi haunat, noranahikoa; jakite hegoek igoa; soina zahar, berri gogoa…”. Zer ondo uztartzen den Lizardiren amets hura egin ditugun urratsekin: hizkuntza zaharra bai, baina modernoa ere bai; gogoberritua, eguneratua, zorroztua, noranahiko prestatua. Olerki hura zela eta, Bernardo Atxaga idazleak behinola esandako hitz hauek datozkit gogora: “Bada, «noranahikoa» izateko, literaturan bezala biologian zein administrazioan erabili ahal izateko, euskarak prestaketa modu hori behar zuen. Hori gabe, aldarrikatu zezakeen hainbatek —herri tradizioaren edertasunaz ohartzeko gai izandakoek, kasu— bere balioa; baina urte gutxiko kontua izango zen. Izan ere, erabilerak eusten dio hizkuntzari; erabilerak ematen dio baliorik handiena”.

Egungo Testuen Corpusa  eta Hizkuntza Arteko Corpusa izan genituen ostiralean mintzagai. Corpus-lanabes hauetan, pentsa daiteke erabilera ikergaia dela; baina, zinez, erabilera xede da, baita ere. Gaur egungo hizkuntza-ekoizpen erreala ongi ezagutzeak eta zabaltzeak hegoak emango baitizkio euskarari. Gauza bera esan daiteke aditzak edo deklinabideak kontsultatzeko ‘on line’ aplikazioez ere.

Uste dut badugula nabarmendu beharreko beste kontu bat: euskara eta berrikuntza eskutik doazela, euskara eta komunikazio-teknologia berriak ongi atxikita doazela, gaur egungo gizarte aurreratu batek eskatzen duen bezala. Horregatik, zorionak, Salaburu jaunari, egiten ari diren lan bikainagatik. Gertu izango gaituzte lantegi honetan, elkarlan leialean, 2008. urtetik hona izan gaituzten bezalaxe. Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak euren esku jarritako dirua, ez da gastua, inbertsioa da, inbertsio errentagarria: erruz biderkatua itzultzen baitiote diru hori gizarteari, euskal hiztunei, euskararen erabiltzaileei.

la foto 2

Pello Salabururekin, ostiraleko prentsaurrekoan.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario