Patxi Baztarrika

Eusko Jaurlaritzak eta Casio enpresa japoniarrak euskarazko lehenengo kalkulagailu zientifikoa aurkeztu dugu gaur Donostian, Jaurlaritzak Andia kalean duen egoitzan. Ekitaldian, honakook parte hartu dugu: Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren aldetik, nik neuk, Hizkuntza Politikarako sailburuorde legez, eta Begoña Garamendi, Hezkuntza Berrikuntzako zuzendariak; Casio enpresaren aldetik Koichi Danjo eta François Vilaprinyo, Casioko Zuzendaritza Nagusiaren ordezkariek, eta enpresa horretako Hezkuntza-koordinatzaile Daniel Vilak. Casio-ren ordezkariek Eusko Jaurlaritzak eskaini dien elkarlana eta kalkulagailuaren sustapena eskertu dute, eta Vilak Beasaingo Udalak itzulpen lanetan eman dien laguntza ekarri du gogora. Nik, bestalde, Goio Lekuona injineruaren ekarpena ere eskertu nahi izan dut.

Casio enpresa multinazional japoniarrak ekimen berritzaileen garapenean emandako urrats garrantzitsu bat da hau, kasu honetan, Euskadin, teknologien bidez eleaniztasuna sustatzen jarraitzeko xedea duena, gaur egun, bizitza akademikoan zehar, irakasleentzat nahiz ikasleentzat ezinbestekoa den tresna baten bidez. Hemendik aurrera aukera izango da ClassWiz kalkulagailua euskaraz ere erabiltzeko. Irakaslekin batera garatu den kalkulagailua Espainiako eta Portugaleko gobernuek ezarritako eskola-curriculumetara egokituta dago eta bereizmen handiko pantaila du hizkuntza aukeratu ahal izateko.

ClassWiz familiak hainbat modelo ditu, eta egungo kalkulagailu zientifikoen bilakaera zuzenaren emaitza da. FX-82ESPlus delakoari dagokionez, orain ClassWiz 82SPX IBERIA bihurtu da. ClassWiz serieko kalkulagailuekin ikasleek kalkulu-orri baten oinarrizko funtzioekin praktikatu ahalko dute ikasgelan, ordenagailu baten beharrik gabe. Horien artean dira, besteak beste, batuketak egitea, biderketak, batezbesteko balioak eta maximoa eta minimoa zehaztea, baita Riemannen integralaren batuketak eta errepikapenak eta abar kalkulatzea ere. ClassWiz serieko gailuek grafikoak ikusteko aukera ere ematen dute, Interneterako sarbidea duen smartphone edo tableta baten bidez. Nola funtzionatzen du? Dagokion botoia sakatuta, ClassWiz-ek QR kode bat sortzen du smartphonearekin edo tabletarekin irakurtzeko. Edukia automatikoki bidaliko da CASIOren webgune batera eta grafikoak, taulak eta diagramak ikusteko aukera izango da.

Esker on zintzoena adierazi nahi diot Casio enpresa multinazionalari, eta bihotzez zoriondu, euskal erabiltzaileen esku jarri duelako lanabes berri eta berritzaile bat, matematika erakutsi eta ikasterakoan gure milaka ikasle eta irakaslerentzat lagungarria izango dena. Iberiar penintsularako pertsonalizatutako lehen kalkulagailu zientifikoa da, eta lau hizkuntzatan dator: gaztelaniaz, katalanez, portugesez eta euskaraz.

Gogoan dut, atzo izan balitz bezala, Casio multinazionaleko eta Eusko Jaurlaritzako arduradunen artean izan genuen lehen bilera, lehen harremana —duela urte bete baino gutxiago izan zen, Bilbon—. Orduan bildu ginen, Casio-ren aldetik, François Vilaprinyo eta Daniel Vila, eta gure aldetik, Araceli Díaz de Lezana, Euskara Sustatzeko zuzendari Jokin Azkue eta ni neu. Mundu osoan ezaguna eta aintzat hartua den Casio kalkulagailu zientifikoan euskarari sarbidea emateaz jardun genuen. Denon intereseko kontua zela egiaztatu genuen, eta Casio-ko ingeniariak lanean hasi ziren. Eta Casio-k bete du bere hitza.

IKTak ez dira arrotzak euskararentzat, ezta euskara IKTentzat ere. Euskara bizi den eremuetako bat da IKTena. Euskararen habitataren osagaia dira IKTak. Interneten erabiltzen diren munduko hizkuntzen %5en artean dago euskara. Twitterreko 33 hizkuntzetako bat da. Wikipediako 292 hizkuntzetako bat da, eta 245.841 artikulu daude euskaraz Wikipedian: Europako Batasuneko hainbat hizkuntza ofizialetan baino artikulu gehiago. Izan ere, 31.a da euskara, Wikipediako hizkuntzen artean. Sare sozial eta zerbitzu erabilienetako askok badakite euskaraz, euskaraz erabiltzen dira. Eta orain, baita Casio-ren ClasWiz kalkulagailuak ere badaki euskaraz. Lehen euskarazko kalkulagailu zientifikoa da, eta euskaraz dakar, baita ere, jarraibideen eskuliburua.

Urrats garrantzitsua da hau. Berrikitan, duela hiru aste hain zuzen, Euskararen Aholku Batzordeak onartu zuen euskarazko IKTak garatzeko Gomendioen Karta. Aipatu kartak 12 lehentasun finkatzen ditu IKTetan euskararen erabilera bultzatzeko. Casio-ren kalkulagailu zientifikoan euskara sartzea bat dator ezarritako 12 lehentasunetako birekin. Eta bete-betean egiten du bat, era berean, Eusko Jaurlaritzak 2013-2016 legealdi honetarako duen Euskararen Agenda Estrategikoarekin.

Berebiziko garrantzia du Casio-ren kalkulagailu zientifikoan euskara sartzeak, erabilera handiko tresna delako milaka ikasle eta irakaslerentzat. Milaka dira ikasketak euskaraz egitea aukeratzen duten gazteak, bai derrigorrezko hezkuntzan, bai batxilergo, Lanbide Heziketan eta unibertsitatean. Adibidez, ikasturte honetan Euskal Herriko Unibertsitatean lehen aldiz matrikulatu zirenen %56k euskarazko lerroa aukeratu zuten. Milaka dira, gure gizartean, tresna berri, berritzaile eta aurreratu hau euskaraz balia dezaketen erabiltzaileak.

Eusko Jaurlaritzak garatzen duen hizkuntza politikaren helburu nagusia, euskararen erabilera areagotzea eta sendotzea da, baita IKTetan ere. Nahitaezkoa du euskarak —hil edo bizikoa— teknologia horiek ere baliatzea. IKTak ez dira, honez gero, ‘teknologia interesgarriak’; ‘ezinbesteko teknologiak dira’, besterik gabe. IKTak ez dira etorkizuna, oraina baizik. IKTetan bizi gara gaur egun, eta batez ere gazteak. Teknologia horietan bizi garelako, hain zuzen ere, teknologia horiek ‘bai edo bai’ jakin behar dute euskaraz. Bestela, bigarren mailara eta menpekotasunera kondenatuko genuke gure hizkuntza. Eskuko telefonoek, ordenagailuek, hainbat tramankulu eta tresna teknologikok… badakite euskaraz. Eta gaurtik arrera, Casio-ren kalkulagailu zientifikoak ere euskaraz hitz egiten du. Aurrerantz goaz, argi eta garbi, baina ezin gara gelditu.

Guztiz pozgarria da Casio bezalako enpresa multinazional batek hizkuntza aniztasunaren eta euskararen aldeko apustua egitea. Horregatik eskertzen diot Casio-ri gure hizkuntzak beren produktu teknologikoen trena hartzea ahalbidetu dutelako, eta horrela jokatuta lagundu dutelako gure hizkuntza munduko hizkuntza garatuen artean kokatzen.

Eta, amaitzeko, bi mezu, edo, hobe esanda, bi gonbidapen. Lehen mezua, batez ere, Casio-ri zuzendua da: espero dugu, euskararen garapen teknologikoaren bidean, aurrerantzean ere, Casio enpresa bidaide izaten jarraitzea. Hazten ari da euskara, baina gehiago hazi behar du, gure gizarte hau gero eta elebidunagoa izan dadin. Hazkunde horretarako bidaide behar ditu euskarak Casio bezalako enpresa aurreratu eta puntakoak, eta Casio-k ere etekina aterako du euskararen hazkundetik.

Bigarren mezua, euskal hiztunei zuzendua da, produktu teknologiko hauek, kasu honetan Casio-ren kalkulagailu zientifikoa, euskaraz erabil ditzaketen herritarrei zuzendua: tresna hori erabiltzera animatzen eta gonbidatzen zaituztegu. Hor daude euskaraz erabiltzeko moduko produktu teknologiko berri eta aurreratuak. Hor daude euskara erabiltzeko aukera berriak. Baina orain horiek erabiltzea tokatzen da, eta hori gutariko bakoitzaren esku dago. Euskararen osasunarentzat garrantzitsua da tresna teknologikoak euskaraz izatea, baina garrantzitsuena eta erabakigarriena ez da hori: garrantzitsuena eta erabakigarriena da, eskura ditugun tresna eta produktu horiek erabiltzea. Euskarak benetan behar duena erabilia izatea baita. Hiztunak eta erabiltzaileak behar ditu euskarak.

Irekia webgunean dago gaurko prentsaurrekoaren bideoa: http://www.irekia.euskadi.eus/eu/web_tv/8208-euskarazko-lehen-kalkulagailuaren-aurkezpena

Ezkerretik eskuinera: Daniel Vila (Casio Espainiako hezkuntza koordinatzailea), François Vilaprinyo (Casio Espainiako zuzendaria), Begoña Garamendi (Eusko jaurlaritzako Hezkuntza Berriztatzeko zuzendaria), ni neu eta Koichi Danjo (Casio Japoniako zuzendaria).

HAKOBA, Hizkuntza Politika gaietarako Herri Administrazioen Koordinazio Batzordeak, bilera egin zuen atzo arratsaldean Gasteizen euskararen erabileraren normalizaziorekin zerikusia duten hainbat gai aztertzeko eta, Hizkuntza Politikarako sailburuorde legez, buru izatea egokitu zitzaidan. Bileran parte hartzaile izan ziren Hezkuntza eta Hizkuntza Politikarako sailburuordetzetako zenbait ordezkari, Ekonomia eta Ogasun Sailekoak, IVAP eta HABEko ordezkariak, bai eta HAKOBAn ordezkaritza duten zenbait erakundeetako kideak ere: Bizkaiko Foru Aldunditik, Lorea Bilbao, Kultura eta Euskara Foru Diputatua; Gipuzkoakotik, Mikel Irizar, Hizkuntza Berdintasunerako zuzendaria; Arabakotik, Joseba Koldo Perez de Heredia, Euskara, Kultura eta Kirol zuzendaria; Bilboko Udaleko zinegotzi Koldo Narbaiza, EUDEL-en ordezkari Koldo Iturbe eta UEMAko lehendakari Josu Labaka.

Beste gai batzuen artean, honakoak landu genituen:

• Herri-erakundeen diru-laguntzak.
• Euskadiko Toki Erakundeen Legea.
• ‘Eta hemendik aurrera zer?’ dokumentua.
• ‘Euskarazko IKTak: gomendioak herri-aginteentzat’ dokumentua.
• Euskararen Txantxangorria.

HAKOBA osatzen duten erakundeetako kideok atzo arratsaldean egin genuen bilera Gasteizen.

Hizkuntza Aniztasuna Sustatzeko Sare Europarra (NPLD) bere urteko Batzar Nagusia ospatzen dabil egunotan, Bizkaiko hiriburuan eta Iruñean. Gaur Bilbon ekin zaio Batzar Nagusiari, arratsaldean Nafarroako hiriburura joateko, eta bihar emango zaio bukaera Bilbon berriz ere bi eguneko batzar honi. Prentsaurrekoa nik neuk, NPLDko presidente eta Hizkuntza Politikarako sailburuorde legez, eta NPLDko zuzendari Meirion Prys Jones-ek (Gales) eskaini dugu.

Agerraldia izan dut gaur goizean Parlamentuan, Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendari Joseba Lozanorekin batera,Kultura, Euskara, Gazteria eta Kirol Batzordean Elebideren 2015eko memoria aurkezteko. Agerraldia sailak berak eskatuta burutu da. Elebideren ezaugarri nagusia da hizkuntza eskubide urraketen gaineko kexak aintzakotzat hartu eta konponbideak bilatzen eta aplikatzen laguntzea, eremu publikoan eta pribatuan. Honela, herritar guzti guztien hizkuntza eskubideak babestea du helburu 2006an sortu zen zerbitzu honek, EAEko bi hizkuntza ofizialen arteko inolako hierarkiarik gabe eta herritarren arteko hierarkiarik gabe.

Elebidek honako zeregin hauek ditu, beste batzuen artean:

• Hizkuntza eskubideen urraketak zuzen-zuzenean ezagutzea.
• Herritarrak sentsibilizatzea.
• Aholkularitza eskaintzea: hizkuntza eskubideen eta araudiaren gainean.
• Kexak jasotzea, bideratzea eta jarraipena egitea: herritarra babestea eta kexa jaso duen entitateei aholkularitza eta baliabideak eskaintzea, hizkuntza eskubideak errespetatuak izan daitezen.
• Lankidetzarako protokoloak ezartzea administrazioekin eta bestelako entitateekin.

Gaur goizeko agerraldia bi zatitan banatu da. Lehendabizikoan, Jaurlaritzak hizkuntza politikaren eta hizkuntza eskubideen gainean duen ikuspuntua laburbildu da; eta, bigarrenean, 2015ean Elebiden jaso eta tramitatu diren intzidentzien berri zehatza eman da.

2015eko datuak:

• 789 intzidentzia jaso dira guztira. Intzidentzia kopuru hori goraka doa urtetik urtera, eten gabe, Elebide sortu zenetik.
• 2014an baino 377 kexa gehiago jaso dira 2015ean, eta, Elebideren sorreratik hona, ia laukoiztu egin da intzidentzia kopurua.
• Intzidentziak jasotzeko bideari dagokionez, bide telematikoa da (posta elektronikoa eta Elebideren webgunea) herritar gehienek erabili duten bidea intzidentzien berri emateko (%98).
• 2015. urtean Elebiden izapidetu diren 769 intzidentzia horietatik %61 kexak izan dira (guztira, 470 kexa); %35 eskaerak izan dira; %3, kontsultak; eta, %1, iradokizunak.
• Bi hauek izan dira kexak sorrarazi dituzten arrazoi nagusiak: Administrazioarekin ahoz zein idatziz aukeratu den hizkuntzan harremanak gauzatu ezina eta errotulazioan antzeman diren hutsuneak.
• Izapidetu diren kexetatik 469 kasutan (%99,8), euskararen erabilera ezagatik gertatu da eskubide urraketa. Eta kasu bakar batean, %0,2an alegia, gaztelaniaren erabilerarik ezak eragin du urraketa.
• Gaur egun, intzidentzien %94 itxita daude.
• Gaur egungo egoeraren arabera, kexak nola itxi diren erreparatuz, irtenbide egokia izan duten kexak 702 izan dira. Hau da, kexa jaso duen erakundeak arazoa konpondu du edota konponbidean jarri du.

Euskadiko Autonomia Erkidegoko herritarrok hainbat hizkuntza eskubide aitortuak dauzkagu Autonomi Estatutuari eta Euskararen Legeari esker. Eskubide horiek guztiak bi zutabe nagusitan oinarritzen dira. Lehena: EAEko herritar guztiei hizkuntza eskubide berberak aitortzen zaizkie hemen, inolako bereizketarik egin gabe. Eta bigarrena: eskubideak herritarrei dagozkie beti; eta eskubide horiek bermatzeko obligazioak, administrazioei.

Herritarra da, beraz, hizkuntza eskubideen subjektu eta titular bakarra; bera da, eta ez beste inor, hizkuntza eskubideen jabea, hizkuntza hori euskara edo gaztelania izan. Eta herritarrentzat eskubide dena obligazio da herri-aginteentzat. EAEn kokaturiko aginte publikoak oro, guztiak, Estatuaren Administrazioa nahiz bertako administrazio ezberdinak, guztiak eta salbuespenik gabe, behartuta daude herritarren hizkuntza eskubideak egiazki errespetatzera eta errespetaraztera. Ikusten den bezala, gure legeria koerzitiboa da neurri batean, baina herri-aginteentzat da koerzitiboa, ez herritarrentzat: herritarrentzat eskubide aitorlea eta eskubide bermatzailea da.

Nahiz eta hori horrela izan, jakinekoa da gauza bat dela eskubideak aitortuak izatea, eta beste bat, oso bestelakoa gainera, aitorturiko eskubide horiek bene-benetan bermatuak izatea. Beste era batera esateko: legezko berdintasun formala ez dator beti bat benetako berdintasun sozialarekin. Horrek ez du esan nahi atzera goazenik; aitzitik, aurrera goaz, tinko gainera. Gauzak hobetu beharra dagoela? Jakina, baietz: asko geratzen zaigu oraindik egiteko, hizkuntza eskubideak osorik, beti, eta eragozpenik gabe errespetatu daitezen, hala esparru publikoan nola pribatuan. Eta Gobernuko kide garen aldetik, gure eginbeharra da neurriak hartzea hobekuntzak lortzeko, lortutakoari begira gozo-gozo geratu beharrean. Aurrera egin behar dugu, beraz, normaltasunez eta naturaltasunez, presarik gabe baina gelditu barik, gure helburua lortu arte: euskararen eta gaztelaniaren arteko benetako berdintasuna eta bizikidetza.

Horretarako sortu genuen Elebide zerbitzua 2006ko urrian, eta horretarako segitzen dugu lanean hasierako ilusioarekin. Gizarte aurreratu eta demokratikoetako bizikidetzaren oinarri nagusia da pertsonen eskubideak, askatasuna eta aukera berdintasuna errespetatu eta babestea. Eta eskubide horien artean daude, zer esanik ez, hizkuntza eskubideak. Horregatik, Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Politikaren helburu nagusienetarikoa da hizkuntza askatasuna bermatzea, bi hizkuntza ofizialen artean aukeratzeko eskubidea egiazkoa eta gauzagarria dela ziurtatze aldera.

Elebidek, besteak beste, bi ezaugarri nagusi ditu. Alde batetik, tresna instituzional bat da, eta ‘instituzional’ hitza azpimarratu nahi dut, horixe baita, hain zuzen ere, hitz klabea eta Elebideren balioetariko bat. Ikuspegi kualitatibotik begiratuta, oso-oso garrantzitsua da herri administrazio bat prest egotea bere hutsegiteak agerian utzi, eta konponbidean jartzeko. Elebideren bitartez, gure Administrazioa ispiluaren aurrean jartzen da egunero, jendaurrean, eta herritarrei argi eta garbi esaten die Gobernua hor dagoela guzti-guztien hizkuntza eskubideak uneoro defendatzeko. Elebideren bigarren ezaugarria da salatzailearen identifikazioa. Gure zerbitzuan salaketa bat egin ahal izateko, nahitaezko baldintza da urraketa salatu duena identifikatzea. Elebidek ez du salaketa anonimorik hartzen, eta are gutxiago, tramitatzen.

Gaur aurkeztu dugun memoria honen helburua ez da inori koloreak ateratzea: ez gara horretara joan Legebiltzarrera. Elebideren memoria honek hobekuntzarako tresna nahi du izan eta behar du izan, eta bere helburua da egoeraren berri ahalik eta zehatzena ezagutaraztea, beharrezkoa izanez gero, neurri zuzentzaileak berme guztiarekin hartzeko. Gure lanaren eraginkortasuna areagotzeari begira, lankidetza hitzarmen bat sinatu genuen Arartekoarekin 2014. urtean; azken batean, bi erakundeok antzeko zereginak dauzkagu EAEko herritarrei hizkuntza eskubideen urraketak eragiten dizkieten kasuetan, eta, elkarrekin ibilita, biderkatu egiten dira helmugara heltzeko posibilitateak. Hil honen 16an bertan, bilera bat izan genuen Arartekoaren bulegoan, eta aukera izan genuen diagnostiko konpartitu bat egiteko eta gure arteko harremanak are gehiago estutzeko.

Bide luzea gelditzen zaigu oraindik, euskararen eta gaztelaniaren arteko desoreka soziala gainditzeko, eta desorekatik oreka simetrikora mugitzeko. Elebide ezinbesteko tresna da, eta izango da, hori lortzeko, eta horretan ahaleginduko gara datozen urteetan.

2015. urtean, guztira 789 intzidentzia jaso ditugu. Elebiden jasotzen den intzidentzia kopurua goraka doa urtetik urtera. 2014an baino 377 kexa gehiago jaso dira 2015ean, eta, Elebideren sorreratik hona, ia laukoiztu egin da intzidentzia kopurua. Gure ustez, positiboa da aurreko urteetan baino salaketa gehiago izatea aurten. Alde batetik, seguru nago gehikuntza horren arrazoia ez dela eskubide urraketa gehiago izan direla, baizik eta herritarrek hizkuntza eskubideak baliatzeko kontzientzia eta sentsibilizazio handiagoa erakutsi dutela. Beste alde batetik, salaketen gehikuntza horrek argi erakusten du herritarrek Elebiderekiko erakusten duten konfiantza, gero eta konfiantza handiagoa, eta horrek berme osoa eta balio erantsia ematen dio gure zerbitzuari. Horretaz gain, 2015ko gorakada ulertzeko kontuan hartu behar da Osakidetzari zuzendutako kanpaina bat egon dela, eta horrek isla izan duela urteko emaitzetan. Geroxeago aipatuko dut berriz.

Intzidentziak jasotzeko bideari dagokionez, bide telematikoa (posta elektronikoa eta Elebideren webgunea) izan da, berriro ere, herritar gehienek erabili duten bidea, intzidentziak guri jakinarazteko (%98). Telefonoa edo posta arrunta oso gutxi erabiltzen dira; baina, guztiarekin ere, bide horiek irekita mantenduko ditugu etorkizunean, egon daitezen interesatu guztiei erraztasunik handienak emateko.

Onartutako eta baztertutako intzidentziei erreparatuta, ikus daiteke aipatu ditudan 789 intzidentzia horietatik 20 ez direla onartuak izan; eta, beraz, 20 kasu horietan ez da prozedurarik abiarazi. Intzidentzia horiek bazter uztearen arrazoi nagusia izan da kexaren arrazoia ez dagoela lotuta hizkuntza eskubideen urraketekin.

2015. urtean Elebiden izapidetu diren 769 intzidentzia horietatik %61 kexak izan dira (guztira, 470 kexa, herritarren ustez euren hizkuntza eskubideak urratu zizkielako); %35 eskaerak izan dira; %3, kontsultak; eta, %1, iradokizunak.

Bi hauek izan dira kexak sorrarazi dituzten arrazoi nagusiak:

• Administrazioarekin ahoz zein idatziz aukeratu den hizkuntzan harremanak gauzatu ezina.
• Errotulazioan antzeman diren hutsuneak.

20 kontsultei erreparatuta, hauek izan dira esanguratsuenak:

• Hizkuntza eskubideen inguruko araudiari buruz galdetzeko.
• Lantokietan (enpresa publikoak zein pribatuak izan) euskara erabiltzeko eskubideen ingurukoak.
• Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) hezkuntza arautuan dauden hizkuntza ereduei buruzkoak.
• Apirilaren 3ko 47/2012 Salbuespen Dekretuaren aplikazioaren ondoriozkoak.

Azter ditzagun orain 8 iradokizunak; horien funtsezko helburua izan da herri administrazioei eta entitate pribatuei eskatzea jarrera proaktiboa izan dezatela euskararen erabileraren eremuan. Adibidez:

• IVAPi proposatu zaio Eusko Jaurlaritzako langileei zuzendutako kurtso batzuk euskaraz ere eskaintzeko.
• ETBri proposatu zaio ETB3ko iragarkiak eta partidu politikoen iragarkiak euskaratzeko.

Bestalde, 271 eskaeretatik 262 Osakidetzari edota Osatek-i zuzendutakoak izan dira (geroago komentatuko ditugu hauek); eta, gainerako 9ak, herri administrazio eta ostalaritza establezimendu txikiei. Hona hemen, adibide pare bat:

• Taberna edota jatetxeei menuak euskaraz jartzeko eskatu zaie.
• Euskararen presentzia hobetzeko iradokizuna egin zaie herri administrazioei; besteak beste, webguneetan euskaraz nabigatzeko erraztasunak emate aldera.

Jarraian, errepara diezaigun kexei, alde batera utzita kontsultak, iradokizunak eta eskariak. 2015. urtean jasotako 420 kexak, sei multzo nagusiotan sailkatzen dira:

• Idatzizko harremanek osatzen dute %46a. 216 kexa jaso dira salatzeko kasuan kasuko erakundeak gaztelania bakarrik erabili duela herritarrekiko harremanetan.

• Ahozko harremanak datoz orain, kexen, %31rekin; guztira, 146 kexa, zeinetan herritarrek salatu baitute ez zaiela errespetatu euskaraz artatua izateko eskubidea.

• Hizkuntza paisaiari dagokionez, 64 kexa izan dira (guztien %14a), gehienak ere errotuluak, seinaleak eta gainerako kartelak gaztelania hutsean daudela salatzeko.

• Zenbait kasutan arlo bat baino gehiagotan gertaturiko gorabeheraren gaineko kexak ere izan dira; 23 kasutan herritarrak adierazi du ahoz ez ezik, idatziz ere, bietan urratu zaiola euskara erabiltzeko eskubidea. Edo 10 kasutan herritarrak erakundeekiko harremanetan eta hizkuntza paisaian, bietan, nabarmendu du eskubide urraketa.

• Azkenerako utzi ditugu Interneti eta sare sozialei lotutako kexak; guztira, 11.

Bizkaiko Foru Aldundiaren Euskara eta Kulturako foru diputatu Lorea Bilbaok, Labayru Fundazioko zuzendari Adolfo Arejitak eta nik neuk lankidetza hitzarmena sinatu dugu gaur Bilbon. Hitzarmen honen xedea, batetik, Labayru Fundazioaren, eta, bestetik, Eusko Jaurlaritzaren eta Bizkaiko Foru Aldundiaren arteko hitzarmen oinarriak finkatzea da, eta prentsaurrekoan lankidetza hitzarmen honen nondik norakoak zehaztu ditugu.

Eusko Jaurlaritzaren eta Bizkaiko Foru Aldundiren betebeharra da euskara sustatu eta bultzatzea helburu duten ekimen eta jarduerak babesteko neurri egokiak hartzea. Helburu hau kontutan hartuta, gaur goizean lankidetza hitzarmena sinatu dugu bi erakundeok Labayru Fundazioarekin.

Hitzarmenaren xedea da, batetik, Labayru Fundazioaren eta Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru Aldundiaren arteko lankidetzarako oinarri orokorrak ezartzea, eta, bestetik, erakunde horren etorkizuneko jarduna bermatzeko, alderdi bakoitzak hartzen dituen finantza-konpromisoen nahiz konpromiso materialen esparrua arautzea.

Hala, hitzarmen honen bidez, lexikografiaren arloko programak eta bizkaieraren corpusa sustatzeko programak finantzatuko dira. Horrez gain, corpusari lotutako beste proiektu batzuk sartu ahal izango dira urteko planean, betiere Jarraipen Batzordeko kideek hala erabakitzen badute. Aipatzekoa da ere, lankidetza hitzarmen honek lau urteko indarraldia izango duela.

Hitzarmen hau izenpetu ondoren, beranduenik, hilabeteko epean, Jarraipen Batzordea izendatuko da bertan aurreikusten diren jarduerak aztertu eta garatzeko, bai eta ordaindutako gastuen segimendua egiteko ere. Horrela, ezarritako helburuak betetzen direla bermatuko da.

Ondokoek osatuko dute Batzordea:

a) Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordea, batzordeburuari dagokion egitekoa beteko duena.

b)  Bizkaiko Foru Aldundiaren Euskara zuzendari nagusia.

c)  Labayru Fundazioko zuzendaria edo berak izendaturiko ordezkoa.

d) Eusko Jaurlaritzako Euskara Sustatzeko zuzendaria, batzordeko idazkariari dagokion egitekoa beteko duena.

Labayru Fundazioa 1977an sortu zen, euskal kulturaren ondarea ikertu, bultzatu eta gizarteratzeko asmoarekin. Helburu zabal horri erantzuna emateko, hainbat arlo lantzen ditu, ikerketa edo zabalkunde mailan: irakaskuntza, itzulpengintza, herri-ondarearen bilketa, euskararen erabileraren normalizazio planak, etnografia, lexikografia… Gainera, Labayru Fundazioa bizkai euskara idatziaren arautze, ikertze eta bultzatze lanetan erreferentziazko erakundea da: corpusak batzen eta lantzen, jarraibideak ematen, lan didaktikoak sortzen eta irakasten. Labayru Fundazioak hizkuntza zerbitzuak eskaintzen ditu: batetik, alfabetatze eta euskalduntze eskolak, itzulpenak eta erabilera planak. Eta bestetik, ikerketari zuzendua dago, euskal hizkuntza, literatura, etnografia eta bibliografia ildoetan, bereziki. Jarduera biak lotuta daude, ikerketaren emaitzak zerbitzuetan eskaintzen direlako eta argitalpenen oinarria direlako.

Elkarlanaren albistea beti da pozgarria. Eta are pozgarriagoa da, elkarlanaren emaitza argi ikusten denean. Gaur sinatu dugun hitzarmenak, urteetako lankidetza baten jarraipena jasotzen du, euskararen mesedean. Lankidetza horretan elkar hartuta goaz Eusko Jaurlaritza, Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Fundazioa.

Bizikidetzarako hizkuntza bizia nahi dugu euskara. Gero eta biziagoa. Gero eta erabiliagoa. Eta, horretarako, iturri ugaritatik edan behar du euskarak. Goi mailako erregistroetatik edan behar du, jakina; baina edan behar du, baita ere, erregistro arruntetatik, arloz arloko erregistroetatik; eta edan behar du erregistro ez formaletatik. Erregistro ez formal horiek, askotan, herri hizkeretan, euskalkietan, gauzatzen dira. Hori da modu bakarra, euskararen iturri zaharretik beti ur berria edateko. Hori da hizkuntza baten bizitasunaren seinale.

Lizardik ‘noranahikoa’ nahi zuen euskara, eta inoiz baino hurbilago gaude gaur Lizardiren ametsa betetzetik. Euskara erabiltzen delako han eta hemen, honetarako eta hartarako: administrazioan, hezkuntzan, IKTetan, unibertsitatean, hedabideetan, finantza entitateetan, eta abar. Argi dago: euskara bera prest dugu ‘noranahikoa’ izateko.

Euskarak, gainera, hazkunde ikaragarria izan du azken hiru hamarkada hauetan. Azken datu ofizialak 2011koak dauzkagu. 1981etik 2011ra gertatu den hazkundea oso handia da. 1981ean, EAEn, 5etik 1 besterik ez zen euskalduna; eta gaur egun, 3tik 1 pasatxo da euskalduna. Bizkaian, 1981ean halako bi dira gaur euskaldunak: %15 izatetik %30 izatera pasa dira hogeita hamar urtean euskaldunak. Eta 25 urtetik beherakoen arteko jauzia ikaragarria izan da Bizkaian ere:  lurralde honetan, euskaldunak, 1981ean %12 pasatxo izatetik, gaur egun %65etik gora izatera pasa dira.

Aurrerapen bikoitza da, beraz, euskara egiten ari dena. Batetik, esparru berri askotan tokia irabazten ari da; eta, bestetik, herritar asko eta askoren ezpainetara iristen ari da, oso bereziki gazteen artean. Eta aurrerapen bikoitz horretan, euskararen batasuna da giltzarri nagusietako bat. Hazkunde hau ezinezkoa izango zen euskara baturik gabe. Eta behar-beharrezkoa izaten jarraitzen du euskarak hazten jarrai dezan eta gero eta hizkuntza hedatuagoa eta erabiliagoa izan dadin.

Beste inoiz esan dudan bezala, euskara batuak euskal hiztunon komunitatea sendotu du, euskalki bateko eta besteetako hiztunon arteko komunikazioa erraztu du, euskara gizarte modernoaren beharretara egokitu du. Ez da munduan hizkuntza normalizatu eta indartsurik, estandarra eta batua ez duenik.

Baina euskararen batasuna, euskara batua, ez dago herri euskarari kontrajarria. Izan da herri hizkerak edo euskalkiak eta euskara batua kontrajarri nahi izan dituenik. Izan dira, eta badira, baita ere, euskara batua berez eta nahitaez lehorra, eta, aldiz, herri hizkera nahitaez bizia eta txispaduna balira bezala irudikatzen dituenik. Bata nahiz bestea, ikuspuntu okerrak dira, dudarik gabe. Dena baita euskara: batua nahiz euskalkiak, erregistro jasoak nahiz arruntagoak. Nahi dugun euskara biziak, gune eta giro guztietan ibili nahi du eroso, naturaltasunez, ohikotasunez. Sukaldean, egongelan, lagunartean bezala, baita eztabaida filosofiko, zientifiko, politiko edo akademikoan ere. Euskal Herriko Ekialdean bezala, Iparralde, Mendebalde edo Hegoaldeko lurretan ere. Toki bakoitzean, giro bakoitzean, bertan berezkoa duen gatz-piperrarekin. Baina toki guztietan bizirik, gero eta ezpain gehiagotan, gero eta pantaila eta gailu gehiagotan.

Erronka horretan irabazle ateratzeko, asmatu behar dugu herri euskara eta euskara estandarraren arteko elkarbizitza ongi antolatzen. Elkarren osagarriak direlako. Guztiek euskara bat eta bera egiten dutelako.

Langintza horretan, zeharo estimatzekoa da Labayru Fundazioaren ekarpena. Ekarpen funtsezkoa da urtetan zehar Labayru egiten ari den ekarpena. Arlo ugaritako ekarpena, baina nik bereziki nabarmendu nahi dut Bizkaiko euskararen corpusa lantzeko eta bultzatzeko egiten duen ekarpena, eta lexikografiaren arlokoa. Eta ekarpen ezinbesteko hori da, hain zuzen, hitzarmen honen bidez aitortzen, babesten eta sustatzen duguna, lau urterako konpromisoarekin, diru-laguntza bidez. Ondo inbertitutako dirua izan da aurreko urteetakoa, eta ez dut zalantzarik euskararen garapenerako ondo inbertitutako dirua izango dela Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak gaur sinatu dugun hitzarmen honen eskutik datozen lau urteetan Labayruren poltsan jarriko dugun dirua.

Bizkaiko euskararen lexikografia eta corpusa lantzen jarraitzeko konpromisoa hartzen du Labayru Fundazioak hitzarmen honetan. Eta euskararen ikertzaileen prestakuntzan unibertsitateekin lankidetzan aritzeko konpromisoa, baita ere. Bi konpromisoak dira oso garrantzitsuak.

Lau urterako txapela dugu hitzarmen hau, urtez urte proiektu zehatzak garatzeko erabiliko duguna. Labayru Fundazioak Eusko Jaurlaritza bidelagun izan du eta izango du langintza horretan. Pozik gainera, Bizkaiko Foru Aldundiarekin batera, elkarren eskutik. Elkarlana gauzatuz, herri erakundeon artean eta herri erakunde eta gizarteko elkarte/fundazio eta enpresen artean. Elkarlan zintzo eta leialean, batzuen eta besteen ahaleginak metatuz. Iaz, 2015ean, 118.270 euro jarri zituen Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak Labayruren esku. Eta aurten ere, 2016an, beste horrenbeste jarriko dugu, 118.720 euro, alegia.

Zoriondu nahi ditut, amaitzeko, bai bizkaitar guztiak, bai eta euskal hiztun guztiak ere, Labayru Fundazioaren lanari esker euskararen bizi-indarra sendotzen delako. Eta zoriondu nahi ditut, nola ez, Labayru Fundazioko langile eta kide guztiak, egiten duten probetxuzko lan handiagatik. Besarkada handi bat luzatzen diot, halaber, Ander Manterola jaun adiskideari, Labayruren hainbeste urtetako hauspoari.

Lorea Bilbao, Bizkaiko Kultura eta Euskara diputatua, ni neu eta Adolfo Arejita, Labayruko zuzendaria, hitzarmena sinatzen.

Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak Labayrurekin izandako lotura berretsi dute gaur goizean Bilbon.