Itsuentzako egokitutako euskarazko 600 liburu baino gehiago daude dagoeneko ONCEk Euskadin dituen fondo bibliografikoetan, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren (HPS) diru laguntzarekin bertako teknikariek egindako lanari esker. Alde bien arteko lankidetza hau 2006an hasi zen, urtero berrituz joan da, eta urteotan HPSk 480.800 euro bideratu ditu egokitzapen proiektu honetara. Argi dago, beraz, lankidetza honek oinarri sendoak dituela. Euskara erabiltzeko, euskaraz disfrutatzeko aukerak sortzea eta sendotzea da gure konpromisoa; euskara erabiltzeko aukerak sortzea da politika publikoen helburu garbietako bat. Bada, ONCE eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lankidetza horri esker, euskaraz bizi nahi duten herritarrei aukera berriak zabaltzen zaizkie, kasu honetan ikusmen urritasuna duten herritarrei eskura jarriz euskarazko liburu eta edukiak, eta, euskal literatura eta literatura unibertsala euskaraz gozatzeko aukera eskainiz. Guzti honetaz mintzatzeko prentsaurrekoan agertu naiz gaur, Juan Carlos Andueza, ONCEko Lurralde Ordezkaria, eta Ana Davila, ONCE Euskadiko Zerbitzu Buruarekin batera.
Aukera berdintasuna da, zalantzarik gabe, gizarte demokratiko baten oinarria. Aukera berdintasuna gizarte esparru guztietan; eta gauza bera, aukera berdintasuna, hizkuntza kontuetan ere, aukera berdintasuna hizkuntza aukeratzerakoan ere. Beste pauso bat gehiago ematen ari gara ONCE eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lankidetzarekin ikusmen urritasuna duten herritarrei beren irakurketetan euskara aukeratzeko modua zabaltzen jarraitzen dugulako, bidean aurrera. Hamaika urte badira ONCE eta HPS elkarlanean euskarazko literatura braillez eta Daisy sisteman eskaintzen ari garela.
Ikusmen urritasuna duten pertsonek, gainontzeko herritarrek bezalaxe beren hizkuntza eskubideak dituzte. Hizkuntza eskubideak ez ezik, euskaraz argitaratu den literatura gozatzeko eskubidea ere badute. Eskubidea, bai; baina baita ere eskubide horiek baliatzeko zailtasun handiagoa ere. Zailtasun horiek gainditzen laguntzera dator Eusko Jaurlaritza eta ONCEren lankidetza. Eta euskal idazleek ere ondo merezia dute beren lanak herritar guztiengana iristeko aukerak sortu eta bermatzea, baita ikusmen urritasuna dutenengana ere. Irakurle leial eta jarraitzaile fin ugari du euskal literaturak ikusmen urritasuna duten herritarren artean, eta leialtasun hori elikatzen daramatzagu hamaika urte Eusko Jaurlaritzako HPStik.
Ondo dakigunez, ofizialtasuna –eta hala da euskara, hizkuntza ofiziala— eta eguneroko errealitatea, ez dira beti bat, euskara eta gaztelania ez baitaude oraindik berdintasun egoeran gure gizartean. Asko aurreratu dugu, atzo baino askoz aurrerago gaude berdintasunerako bidean, baina bidean goaz eta bide luzea geratzen zaigu egiteko. Jakina da euskararen hautua egiten duten herritarrek zenbaitetan zailtasunak izan ohi dituztela, zenbait esparru, egoera edo unetan euskaraz aritzeko. Berdintasun egoerara hurbiltzeko eta zailtasunak gainditzeko bidean beste urrats bat gehiago da, hain zuzen ere, HPSk eta ONCEk egiten dugun lankidetza.
ONCEk, itsuen eta ikusmen urritasuna duten pertsonen beregaintasun pertsonala eta gizarte-integrazioa du helburu. ONCE elkarteak ikusmen urritasuna duten pertsonen alde egiten duen lanarekin, euskal hiztunen eskubideak bermatzen ahalegintzen da. Horrela, aldi berean, euskararen erabilerari ekarpen handia egiten dio. Eta espresuki aitortu nahi dut ekarpen hori. Ildo horretan, ezin aipatu gabe utzi euskarazko testuak erabiltzeko baimena eta erraztasun guztiak eskaini dizkiguten euskal idazle eta argitaletxeak. Bihoakie nire eskerronik zintzoena.
Egindako bidea oparoa izan da. Aipatu bezala, HPSk urte hauetan 480.800 euro jarri ditu proiektu honetan, 28.600 euro 2016an, eta gaur egun, dagoenekoz, lankidetzako proiektu honi esker seiehundik gora obra dira aipatu ditudan braille eta Daisy sistemetara egokitu eta ikusmen urritasuna duten euskaldunen esku jarri direnak. Aurten 55 obra gehituko dira bildumara; besteak beste, eta batzuk aipatzearren: Joseba Sarrionandiaren ‘Lapur banden etika ala politika’; Bernardo Atxagaren ‘Muskerraren bidea’; Iñaki Petxarromanen ‘Kearen fiordoa’; Ramon Saizarbitoriaren ‘Lili eta biok’; Mikel Valverderen ‘Rita ez dago eztei eztitarako’; Virginia Woolfen ‘Farorantz’, edo Anjel Lertxundiren ‘Zu’. Zein obra braille eta Daisyra egokitu erabakitzeko, ikusmen urritasuna duten irakurleek beraiek egiten duten aukera edo eskaera edukitzen da kontuan.
Eusko Jaurlaritzako HPSren eta ONCEren arteko lankidetza honen bigarren hamarraldiari ekin diogu. Espero dut bigarren hamarraldi hau ere osorik betetzea elkarlanean. Mila liburutatik gertuago gaude duela hamaika urteko zero liburutik baino.
Gaurko agerraldian, Ana Dávila ONCE Euskadiko Zerbitzu Buruaren eta Juan Carlos Andueza erakunde bereko Lurralde Ordezkariaren artean.
Gaur goizeko prentsaurrekoari dagokion irudia.
