VI. Inkesta Soziolinguistikoaren EAEko emaitzak

8ce81d39-5816-43ac-b64e-9b623807c7b7

Edozein politika publiko egiteko behar-beharrezkoa da errealitatea ondo ezagutzea. Baita hizkuntza politika egiteko ere. Beraz, euskara sustatzeko bultzatzen ari garen politika publikoak oinarri sendoa izan dezaten, beharrezkoa dugu euskararen bilakaera soziala ahalik eta zehazkien ezagutzea, urte askotako perspektiban, belaunaldi arteko begiradan. Behar-beharrezkoa da ahalik eta diagnostikorik zorrotzena eskura izatea. Eta horretarako ikerketa behar da. Hain zuzen ere, bada ikerketa bat hizkuntza-bilakaeraren aldagai nagusiei buruz eta euskararen hiru lurraldeetan egiten dena: Euskal Herriko Inkesta Soziolinguistikoa. Ezaugarri horiek dituen ikerketa bakarra. Horrexegatik, eta aurtengoarekin 25 urte bete dituelako, garrantzi handikoa da Inkesta Soziolinguistikoa.

Inkesta Soziolinguistikoak Euskal Herriko 16 urte edo gehiagoko biztanleak hartzen ditu kontuan (2.650.000 pertsona gutxi gorabehera). 2016ko Inkestak 8.200 inkesta jasotzen ditu, orain arteko Inkesta guztietan egin den inkesta-kopururik altuena da: 4.200 EAEn, 2.000 Nafarroan eta 2.000 Iparraldean. Dagoeneko eginak daude EAEkoak eta Nafarroakoak, eta egiteko bidean daude, aurten egiteko noski, Iparraldekoak. Bost urterik behin egiten da Inkesta. Lehena 1991n egin zen. Esan bezala, horregatik ere oso garrantzitsua da Inkesta: euskararen gaur eguneko egoeraren berri emateaz gain, azken hogeita bost urteotako bilakaeraren nondik norakoa ere azaltzen digulako.

VI. Inkesta Soziolinguistikoak, aurrekoek bezala, lau ikerketa-eremu jasotzen ditu: herritarren hizkuntza-gaitasuna, hizkuntzaren transmisioa, euskararen erabilera hainbat esparrutan (etxean, lagunartean, lanean eta eremu formaletan) eta euskararen sustapenari buruzko jarrera. Inkesta Euskal Herrikoa da. Inkesta, beraz, bat eta bakarra, eta aldi berean hiru zati ditu (EAE, Nafarroa eta Iparraldea). Horrela, euskarak, bere lurralde osoan ez ezik, hiru lurraldeetako bakoitzean ere izan duen bilakaera azaltzen du Inkestak. Hori ere oso aberasgarria zaigu, hiru eremu juridiko-administratibotan bizi delako euskara, eta lurralde bakoitzak beste biekiko errealitate soziolinguistiko ezberdina duelako.

Berrikuntza bat azpimarratu nahi dut: aurtengoa da lehen aldia, Inkesta, hiru lurraldeetako herri-aginteok hasieratik bat eginda, elkarrekin martxan jarri, egin eta finantzatu duguna. Euskara hiru lurraldeetako herritarren ondarea da, eta euskara biziberritu eta sustatzea hiru lurraldeetako herritarren eta herri-aginteen egitekoa dela konbentziturik gaudelako ari gara elkarrekin, bakoitzaren ezaugarriak eta erabaki-ahalmenak erabat errespetatuz, baina elkarren arteko konpainia noblean euskara sustatzeko lanean, kasu honetan VI. Inkesta Soziolinguistikoa egiterakoan.

“EAEri dagokiona da gaur aurkeztu duguna. Aste gutxi barru etorriko da Nafarroakoa, eta urtarrilean-edo Iparraldekoa”

EAEri dagokiona da gaur aurkeztu duguna. Laster etorriko da Nafarroakoa, aste gutxi batzuk barru (Nafarroako landa-lana amaitu zen eta datuen ustiaketa amaitzear dago). Geroago etorriko da Iparraldekoa (2017ko urtarrilean espero dugu), eta harekin batera Euskal Herri osokoa.

Bada datuen azalpena egin baino lehen azpimarratu nahi dudan kontu bat, oso garrantzitsua dena: Inkesta Soziolinguistikoak, gaur aurkeztutakoak, 16 urte edo gehiagoko herritarrak hartzen ditu kontuan. Inkestatik kanpora uzten dira, beraz, 16 urtetik beherako gazte eta haurrak. Kontu hau azpimarratu nahi dut, hain zuzen ere, 16 urtetik beherakoen adin-tartea delako pisu handiena duena euskararentzat: gaur egun EAEko 16 urtetik beherako biztanleen % 81 euskalduna da (240.000 herritar gutxi gorabehera), eta horiek Inkestatik kanpora geratzen dira. Jakina da eskolaren bidez gertatu dela euskaldunen kopuruaren hazkundearen zatirik handiena. Gaur egun, 16 urtetik beherako gazte eta haurren % 73,1ek D ereduan egiten ditu ikasketak, eta %21,3k B ereduan: %94,4k, beraz, euskara erabiltzen du ikaskuntzarako hizkuntza gisa. Honekin esan nahi dena da, biztanleria osoa kontuan hartuz gero, EAEko euskaldunen kopurua Inkestak adierazten duena baino nabarmen altuagoa dela.

Horretaz ohartzeko, aski dugu V. Inkestari (2011koari) erreparatzea: 2011n, Inkesta Soziolinguistikoaren arabera, EAEko herritarren %32 ziren euskaldunak. Baina urte berean, 2011n, EAEko 5 urte edo gehiagoko herritarren %36,4 ziren elebidunak: 4,4 puntuko aldea.

VI. Inkesta Soziolinguistikoko EAEko datu eta ondorio nagusien azalpena aipatutako lau ikerketa-eremuen arabera egin dugu: euskara-gaitasuna, euskararen familia bidezko transmisioa, euskararen erabilera hainbat esparrutan (eremu formaletan eta eremu ez formaletan) eta euskararen sustapenari buruzko jarrera.

Ikusiko dugunez, aldaketa handiak gertatu dira 25 urteotan, baita ere azken 5 edo 10 urteetan. Berretsi egiten da, oso nabarmen gainera, hazkunde baten kronika dela euskararena. Hala izaten jarraitzen du. Non geunden eta non gauden ikusita, ikaragarria da euskal gizarteak egin duen jauzia euskararen mesedetan: euskal gizarteak badu pozik eta harro egoteko motiborik. Baina luzea da, eta konplexua, gizarte elebidunagoa eraikitzeko eta euskararen bizi-indarra areagotzeko egiteko daukagun bidea.

“VI. Inkestak adierazten dituen aldaketak hitz gakootan daude: hazkundea, hazkunde jarraitua, hazkunde ez homogeneoa, hiztun mota berriak eta erronka berriak”

VI. Inkestak adierazten duen aldaketaren hitz gako moduan honakook nabarmenduko nituzke: hazkundea, hazkunde jarraitua, hazkunde ez homogeneoa, hiztun-mota berriak eta erronka berriak.

16 urte edo gehiagoko biztanleen %33,9 euskalduna da (631.000 pertsona), %19,1 euskaldun hartzailea (356.000 pertsona)  eta %47 erdaldun elebakarra (877.000 pertsona). Hiru lurraldeak kontuan hartuz, alde handiak daude batetik bestera. Gipuzkoako 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren erdia euskalduna da (%50,6). Bizkaian, biztanleriaren laurdena pasatxo da euskalduna (%27,6). Eta Arabako biztanleriaren bostena  da euskalduna (%19,2).

EAEko euskaldunak etengabe ari dira gora egiten. Azken 25 urteotako bilakaerari dagokionez, 2016an 1991n baino 212.000 euskaldun gehiago daude EAEn 16 urte edo gehiagoko herritarren artean: ia 10 puntuko hazkundea izan dute adin-tarte horretako euskaldunek ehunekoetan (%24,1 versus %33,9). Hazkunde hori, oro har, erregularra eta konstantea izaten ari da: batez beste, urteko 0,4 puntu egin du gora 16 urte edo gehiagoko euskaldunen ehunekoak. VI. Inkestan bada poztekoa den datu bat azpimarratzea merezi duena: azken 20 urteotako bilakaerari erreparatuz, ikusiko dugu lehen hamarraldian (1996-2006) 2,4 puntuko hazkundea izan zela, eta, aldiz, bigarren hamarraldian (2006-2016) hazkunde hori 3,8 puntukoa izateraino iritsi dela. Eta azpimarratzekoa da, baita ere, azken bost urteotan (2011-2016) eutsi egin zaiola aurreko bost urteetako (2006-2011) igoerari, hots, 0,9 puntuko igoerari, baina ez hori bakarrik, gainera beste puntu bat gehiago handitu dela (guztira 1,9 puntuko igoera izan baita azken bost urtekoan).

Adinari dagokionez, euskaldunen hazkunderik handiena gazteen artean gertatzen ari da: 2016an, 16 eta 24 urte bitarteko gazteen artean %71,4 dira euskaldunak; 1991n, ordea, %25 ziren. 1996tik aurrera, gainera, gazteen artean dago euskaldunen ehunekorik handiena. Hala ere, gazteen pisua biztanleria osoarekiko txikia denez, euskaldun gazteen hazkundeak ez du horrenbesteko isla biztanleria osoko emaitzetan. Gure gizartea zahartzen ari den gizartea da.

Helduen artean ere, euskaldunak gero eta pisu handiagoa hartzen ari dira. Aurreko Inkestetako joera berretsi ez ezik areagotu egin da VI. Inkestan, zorionez. Orain arte ez bezala, 2016an, nagusienen multzoan (65 urte edo gehiagokoen multzoan) baino handiagoa da euskaldunen portzentajea helduen artean (50-64 urteko adin tartean, alegia), %22,4 versus  %24,6. Lehenengo aldiz gertatu da hori. Duela 20 urtera arte, euskaldunen ehunekorik handiena nagusienen multzoan zegoen, alde handiarekin gainera (8,5 puntuko aldea). Ordutik, baina, behera egin du euskaldunen ehunekoak adin nagusikoen artean, eta askozaz proportzio altuagoan egin du gora gazteen artean, eta, ondorioz, gaur egun, kontrakoa gertatzen da, hau da, nagusienen artean dago euskaldunen ehunekorik txikiena eta erdaldunen ehunekorik handiena. Gero eta gazte gutxiagoren hizkuntza zen orduan euskara (gainbehera zihoan), eta gaur, aldiz, gero eta gazte gehiagorena da.

Lehen hizkuntzari dagokionez, EAEko 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren %17,5ek euskara soilik jaso du etxean eta %6k euskara eta erdara. Guztira, beraz, %23,5ek jaso du euskara etxean. Era berean, lautik hiruk (%76,4), erdara soilik jaso du etxean. Erdara diogunean, gaztelaniari buruz ari gara nagusiki, baina ez da ahaztu behar gero eta gehiago direla lehen hizkuntza euskara edo gaztelania ez den hizkuntza bat duten euskal herritarrak.

“Gaur egun 16-24 urte bitarteko gazteek dute euskara soilik jaso dutenen ehunekorik altuena (%22), Inkestan 16 urtetik gorakoak baino ez baitira aintzat hartzen”

Gaur egun, 16-24 urte bitarteko gazteek dute euskara soilik jaso dutenen ehunekorik altuena (%22). Duela 25 urte, 1991n, lehen hizkuntza gisa euskara soilik jaso zutenen ehunekorik altuena 65 urtetik gorakoek zuten, %32,4, eta behera egiten zuen adinean behera egin ahala. Gazteenek zuten ehunekorik txikiena: %17. Nabarmentzekoa da, baita ere, euskara soilik ez ezik euskara eta erdara transmititu dutenen hazkunde ikaragarria: 16-24 urtekoen artean %3,4 izatetik %11,1 izatera igo da 25 urteotan. Bilakaera horrek agerian jartzen ditu hiru gertakari: batetik, euskararen familia bidezko transmisioak etengabe hobera egin duela 25 urteotan, aurrerago ikusiko dugun bezala, eta, bestetik, asko ugaritu direla familia linguistikoki mistoak; eta, hirugarrenik, guraso euskaldun berriek ere proportzio altuan euskara transmititzen dutela etxean. Azken hau gertatzea eta areagotzea etorkizunari begira dugun erronka nagusietarikoa da.

Euskaldunen lehen hizkuntzari dagokionez, hamar euskaldunetik seik (%63,2) etxean jaso dute euskara (euskaldun zaharrak %50 eta jatorrizko elebidunak %13,2 baitira). Adinak behera egin ahala, ordea, gero eta handiagoa da euskaldun berrien ehunekoa. Izan ere, 16 eta 24 urte bitartekoen artean erdiak baino gehiagok (%53,9) etxetik kanpo (eskolan edo euskaltegian) ikasi du euskara.

Euskaldunen ezaugarri soziolinguistikoak asko aldatu dira azken 25 urteotan. 1991n euskaldun gehienak euskaldun zaharrak %79 edo jatorrizko elebidunak %6,8 ziren, hau da, etxean jaso zuten euskara. Euskaldun zaharrak, gainera, nagusi ziren adin-talde guztietan. 2016an, aldiz, euskaldun zaharrek oro har nagusi izaten jarraitzen badute ere, jatorrizko elebidunek pisu handia hartu dute  eta are handiagoa euskaldun berriek, batez ere 35 urtetik beherakoen artean. Espero dezagun datozen urteotan joera horrek jarraitzea, joera hori areagotzea euskarak hazten jarraitzen duen seinale izango baita, nahiz eta horrek berak erronka berriak planteatzen dizkigun.

Ikerkuntza soziolinguistikoak argiro erakusten duenez, elebidunak (eta hala dira euskaldun guztiak) erabiliko duen hizkuntza aukeratzerakoan eragin handia du ezagutzen dituen hizkuntzetan duen erraztasunak. Eta, gehienetan, lehen hizkuntzak lotura zuzena du hizkuntza batean lortzen den erraztasunarekin. Gaur egun, euskaldunen %26,8 hobeto moldatzen da euskaraz erdaraz baino. Gehiago dira bi hizkuntzetan berdin moldatzen direnak (%29,3), eta are gehiago erdaraz hobeto moldatzen direnak (%44).

5e72f3c4-b0cd-4f60-96dd-3f6642cee79c

Euskaldunen erraztasuna aldatu egin da 1991tik hona. Duela 25 urte euskal elebidunen eta erdal elebidunen ehunekoa nahiko antzekoak ziren (%34,6 versus %37,8). Gaur egun, ordea, erdal elebidunen ehunekoa 17 puntu handiagoa da euskal elebidunena baino (%26,8 versus %44).

Erdal elebidunen kopururik altuena  gazteenen artean ageri da. 16-24 urteko gazte euskaldunen artean %55,7 da erdaraz euskaraz baino erraztasun handiagoa duena, eta %25,3 euskaraz erdaraz baino errazago moldatzen dena. Litekeena da joera hori areagotzea datozen urteotan, bereziki erdaldun elebakarren proportzioa euskaldunena baino altuagoa den lurraldeetan: euskararen hazkunde demografikoak atzera egin gabe jarraitzearen paradoxa litzateke hori, eta arreta berezia eskatzen duen erronka da.

Familia bidezko transmisioak hobera egiten jarraitzen du, euskaraz dakiena gurasoetako bat bakarra denean ere. Gero eta gehiago dira euskara transmititzen duten guraso euskaldunak. Bi gurasoak euskaldunak direnean, ia denek euskara transmititzen dute. Horrela, 16-34 urte bitartekoei zein hizkuntza transmititu dieten aztertuta, %95,5ek euskara jaso dute etxean, horietako gehienek (%90,3) euskara soilik.

Gurasoetako bat bakarra denean euskalduna, hamarretik seik baino gehiagok jaso dute euskara etxean, erdararekin batera (%61,7). Kasu honetan ere gero eta neurri handiagoan transmititzen da euskara, baina bistan da badela zer hobeturik (heren bat izatera iristen baita gurasoetatik euskalduna bat bakarra denean euskararik transmititzen ez dutenen proportzioa), are gehiago kontuan hartuz ugaritu egin litezkeela bikote linguistikoki mistoak.

“Guraso euskaldun berriek egiten duten euskararen transmisioari dagokiona da Inkesta honen berrikuntza garrantzitsuenetakoa”

Inkesta honek badu beste berrikuntza bat garrantzitsua dena, guraso euskaldun berriek egiten duten euskararen transmisioari dagokiona. Horretarako, 3-15 urte bitarteko seme-alabak dituzten familien hizkuntza transmisioari erreparatu diogu. Kontuan hartu behar da, asko aldatu direla euskaldunen ezaugarri soziolinguistikoak, gizarte-aldaketa eta euskararen hazkundearen beraren eraginez: hiztun-mota berriak ditu euskarak, familia linguistiko mistoak ugaritu egin dira… Ugaritasun horrek guztiak transmisioan duen eragina ezagutu nahi izan dugu. Horretarako, 3-15 urte bitarteko seme-alabak dituzten familien hizkuntzaren transmisioa nolakoa den jakiteko, inkestatuei galdetu zaie zein hizkuntza transmititu dieten seme-alabei. Lehen aldiz egin da hori oraingoan. Ondorio nagusia honakoa da: familia bidezko transmisio maila oso altua da, oro har; bizirik dagoen eta bizirik jarraitzeko perspektibak dituen hizkuntzaren transmisioa da. Guraso biak euskaldun zaharrak direnean, %100ek transmititzen du. Guraso euskaldun berriek ere proportzio altuan transmititzen dute euskara. Nolanahi ere, transmisio maila diferenteak daude, eta hobekuntzarako tartea dago, tarte ezberdinak hizkuntza-tipologia ezberdinen arabera. Hain zuzen hobekuntza hori sendotzea eta aurrera egitea da etorkizuneko erronka nagusietarikoa euskara hizkuntza bizia izan dadin, hots, guraso euskaldun berriek bere esku dutena egitea beren seme-alabek etxean euskara eskura dezaten.

Guraso biak euskaldunak direnean eta bien lehen hizkuntza euskara denean, denek (%100) transmititu dute euskara: seme-alaben %94k euskara soilik jaso du etxean eta %6k euskara eta erdara. Guraso biak euskaldunak direnean eta lehen hizkuntza euskara bietako batek bakarrik duenean, %95ek transmititu dute euskara: seme-alaben %71k euskara soilik jaso du etxean, %24k euskara eta erdara, eta %5ek erdara. Guraso biak euskaldunak direnean eta bien lehen hizkuntza erdara denean, %81ek transmititu dute euskara: seme-alaben %45ek euskara soilik jaso du etxean, %35ek euskara eta erdara, eta %19k erdara.

Gurasoetako bat baino ez denean euskalduna eta bere lehen hizkuntza euskara denean, %89k euskara eta erdara transmititu ditu eta %11k erdara. Gurasoetako bat baino ez denean euskalduna eta bere lehen hizkuntza erdara denean, %49k euskara eta erdara transmititu ditu eta %51k erdara.

Euskararen erabilerak hazten jarraitzen du. EAEn, gero eta pertsona gehiagok erabiltzen du euskara, eta gero eta gutxiago dira erdara hutsean aritzen direnak. Euskararen ahozko presentzia gero eta handiagoa da bai eremu formaletan, bai eremu hurbiletan (lagunartean eta lanean), eta baita familian ere. Biztanleen %20,5ek euskararen erabilera trinkoa egiten du, hau da, euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen du. Beste %10,1ek euskara erabiltzen du, baina erdara baino gutxiago. Beti erdaraz egiten du %63,3k. Horien guztien ondoan bada beste %6,1 euskaraz oso gutxitan egiten duena. Hortaz, euskararen erabilera gaur egun %30,6koa da, kontuan hartuz %20,5 direla erdara beste edo gehiago erabiltzen dutenak, eta %10,1 erdara baino proportzio txikiagoan erabiltzen dutenak.

1991n, EAEko 16 urte edo gehiagoko herritarren artean euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen zutenak %15,7 ziren (gaur %20,5 dira); eta gaztelania baino gutxiago bada ere euskara erabiltzen zutenak %7 ziren (gaur %10,1 dira). Erabileraren hazkundea, beraz, 25 urteotan, 7,9 (4,8 + 3,1) puntukoa da.

Erabilerari buruzko emaitzetan alde handiak daude lurralde batetik bestera. Lurraldeen artean dauden alde horiek oso nabarmenak dira gune soziolinguistikoen artean ere. Zenbat eta euskaldunen proportzio altuagoak izan gune batean, orduan eta handiagoa da euskararen erabilera. Nolanahi ere, euskararen erabilerak gora egin du apurka-apurka EAEko hiru lurraldeetan eta lehenengo (< 30), bigarren (30-50) eta hirugarren (50-80) gune soziolinguistikoetan. Laugarrenean (> 80), aldiz, behera egin du euskara erabiltzen dutenen portzentajeak. Beherakada hori azken ia bi hamarkadetan izan diren biztanleen mugimenduen ondorioa da nagusiki, laugarren gunera bizitzera joan diren pertsonen euskararen ezagutza lehendik bertan bizi edota bertatik atera direnena baino apalagoa baita gehienetan. Kontuan hartzekoa da EAEko biztanleen eta euskaldunen proportzio-banaketa gunez gune:

  • EAEko biztanleen %54,4 lehenengo gunean, %20,9 bigarrenean, %19,2 hirugarrenean eta %5,6 laugarrenean bizi dira.
  • EAEko euskaldunen %29,6 lehenengo gunean, %22,3 bigarrenean, %34,4 hirugarrenean eta %13,7 laugarrenean bizi dira.

Oro har, euskarak erabilera-eremu guztietan egin du gora: etxean, eremu hurbilean eta eremu formalean. Azken 25 urteotan gorakadarik handiena eremu formalean gertatu da, bereziki udal eta osasun zerbitzuetan. 2016an, EAEko biztanleen %25,8k euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen du udal zerbitzuetan eta % 20k osasun-zerbitzuetan (1991n, euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen zutenak bi eremu horietan %8,3 eta %13,9 ziren, hurrenez hurren).

“Azken bost urteotan euskararen etxeko erabilerak gora egin du, %19ra arte, duela bost urte baino 1,8 puntu gehiago

Euskararen erabileraren hazkundea askotarikoa da adinaren arabera ere. Bestalde, euskararen erabilera etxean hazi da gutxien. 1991 eta 2011 bitartean, bere horretan, ez gora ez behera, egon da etxean euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen zutenen ehunekoa (%17 inguru). Hemen dator VI. Inkesta honetako beste datu azpimarragarrienetako bat: azken bost urteotan etxeko erabilerak izan duen gorakada (etxean euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen dutenak %19 dira, duela bost urte baino 1,8 puntu gehiago). Hogeita bost urteotako inertzia edo joerari buelta eman zaio oraingoan. Ikusi beharko da, halere, datozen urteetan joera berria kontsolidatzen den edo ez. Bereziki bikotekideen arteko harreman-hizkuntza gisa gertatu den igoeran aurkitu behar da esplikazioa.

Euskararen erabilera sustatzearen aldeko jarrera hazi egin da azken 25 urteotan, eta bereziki azken 5 urteotan. Aurkako jarreren jaitsierarik handiena ere azken 5 urteotan gertatu da. Gaur egun, EAEko biztanleriaren %65 euskararen erabilera sustatzearen alde dago, 1991n baino 10 puntu gehiago, eta 2011n baino 3 puntu gehiago. Aurkako jarrerak, aldiz, behera egin du. 1991n %14 ziren euskara sustatzearen aurka, %12 ziren 2011n, eta %9,3 dira 2016an. Aurkako jarreren beherakadan, beraz, azken 5 urteotan gertatu da jauzirik handiena (2,7 puntuko jaitsiera izan da, 25 urteotako jaitsieraren erdia baino gehiago azken 5 urteotan gertatu da).

Euskararen erabilera sustatzeari buruzko jarrerak lotura handia du hizkuntza-gaitasunarekin. Izan ere, euskararen erabilera sustatzearen alde azaltzen da euskaldunen %87,1, euskaldun hartzaileen %63,4 eta erdaldunen %49,7. Esan beharrik ez dago, datu horien argitara, erronka nagusietarikoa dela euskararen erabileraren legitimitatea gizarte osoan zabaltzea eta euskararekiko atxikimendua gizarte osoan elikatzea, ez bakarrik euskaldunen —are gutxiago euskaltzaleen— artean, euskararen auzia ez baita euskaldunena bakarrik, euskal herritar guztien arteko elkarbizitzari zuzenean loturiko auzia baizik.

Dagoeneko 25 urte luzatu den hazkundea, hazkunde jarraitua eta konstantea erakusten du Inkesta Soziolinguistikoak EAEn. Gainbehera zihoan hizkuntza biziberritze bidean jarri eta bide hori etenik gabe egin dela ikusten da, argi eta garbi. Hori ahalegin eta faktore askoren uztarketari zor zaio. Baina bada bat guztien gainetik dagoena: herritarren gogoa. Gizarte honen proiektu kolektiboa delako egin du euskarak aurrera. Gizarte osoaren meritua da. Horregatik, gaur, Inkesta hau aurkezterakoan, Eusko Jaurlaritzaren izenean zorionak eta eskerrak ematen dizkiot euskal gizarteari, bera delako hizkuntza aldaketa handi honen protagonista nagusia. Zorionak eta esker ona ematerakoan oso gogoan ditut: hezkuntza sistemako eragileak eta beren seme-alabentzako euskarazko irakaskuntza aukeratu duten gurasoak, guraso euskaldunak eta euskararik ez dakiten guraso erdaldunak; irakasleak; euskaltegiak eta euskaltegietako irakasleak; euskarazko hedabideak, handiak eta txikiak, publikoak eta pribatuak; gaztelania nagusi duten hedabideak, baina euskarari eta euskararen gaineko informazioari lekua egin diotenak; kazetariak; unibertsitatean euskararen aukera egiten duten irakasle eta ikasleak; lan munduan euskarari sarbidea egin dioten enpresariak; arlo guztietako kulturgileak, sortzaileak, idazleak, itzultzaileak; era guztietako zerbitzuetan —zerbitzu publikoetan, osasun zerbitzuetan, banketxeetan, ostalaritzan, elkargo profesionaletan— euskara erabiltzen duten profesionalak; sindikatuak; alderdi politikoak; oinarrizko adostasun sozial eta politikoa hauspotu duten guztiak; herritarrak, euskararen erabiltzaileak, euskal hiztunak, euskararik jakin gabe euskararen erabilera errespetatu eta sustatzen dutenak… horiek denak dira Inkestak erakusten duen aldaketaren protagonistak. Zorionak eta eskerrik asko horiei guztiei.

Baina Inkestak, hazkundea ez ezik, erronka berriak eta hobekuntzarako arloak ere bistarazten dizkigu. Arriskutsua da gizarte honen ahaleginarekin euskarak 25 urteotan egin duen aurrerakada ikaragarria bere neurrian ez onartzea eta ez baloratzea. Gizarte honek badu pozik eta harro egoteko eskubide eta motiborik euskararekin egin duena ikusita. Baina baita ere arriskutsua da egindakoaren handitasunak eginkizun duguna estaltzea edo lausotzea. Arriskutsua genuke euskararena egina dagoela sinestea. Urteotako energia sozialari eta konpromiso politikoari eutsi behar zaie, politika positiboak bultzatzen jarraitu, errazena ez baita aurrera egitea: errazena gaur egungo euskara eta gaztelaniaren arteko desoreka kronifikatzea eta atzera egitea da.

Egin duguna handia da, baina handia da eginkizun duguna: Mitxelenak aipatutako “euskararen bide luze bezain malkarrak” luze eta malkar izaten jarraitzen dute. Erne jarraitu behar dugu, eta ezin dugu autoatseginkerian erori, beti antzua baita. Behar dugu kontsolidatu egindako aurrerakada eta aurrera jarraitu erronka berriei erantzun berriak emanez. Eta hori ere denok egin behar dugu.

vi-inkesta_fitxa-teknikoa-eta-beste_prentsarako-2016-10-14vi-inkesta_fitxa-teknikoa-eta-beste_prentsarako-2016-10-14-copia-2

decf2b20-0de3-459a-a9a5-b963fcab2d44

Gaurko agerraldiko mahaikideak: Jorge Gimenez (HPSko Ikerketa zuzendaria eta VI Inkesta Soziolinguistikoaren Batzorde Eragileko idazkaria), Mikel Arregi (Nafarroako Gobernua -Euskarabidearen zuzendaria), neu, Mathieu Bergé (Euskararen Erakunde Publikoaren presidentea) eta Jon Aizpurua (HPSko Ikerketa Soziolinguistikoko zerbitzuburua eta VI Inkesta Soziolinguistikoaren arduradun teknikoa). Guztiak gara VI Inkestaren Batzorde Eragilea osatzen dutenak (Paula Kasares eta Bernadette Soulé-rekin batera).

3892832b-0b66-4829-b401-a09bd1f188cb

VI. Inkesta Soziolinguistikoaren EAEko datuen gaurko aurkezpena egin dugunon irudia.

 

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

El Gobierno de Gales quiere un millón de hablantes en 2050; nuestro documento ‘Y a partir de ahora, ¿qué?’ busca llegar a 1.089.000 vascohablantes en 2036

Tras mi intervención la semana pasada en un seminario organizado por el Gobierno de Córcega, ayer por la mañana participé en Cardiff, invitado por el Gobierno de Gales, en una conferencia internacional que llevó por título ‘Un millón de hablantes de galés antes de 2050’. Dicho encuentro se ha enmarcado dentro del proceso de reflexión y elaboración de la planificación lingüística para las próximas décadas en el país de Gales. El Gobierno de Gales ha querido de esta manera conocer de primera mano tanto la experiencia vasca como la situación lingüística de Quebec. Para ello, intervinimos, entre otros agentes, yo mismo desde el Gobierno Vasco, y el profesor universitario Rod Dunber para trasladar la experiencia quebequesa.

La conferencia se desarrolló bajo la presidencia del Ministro de Lengua Galesa y Aprendizaje Permanente, Alun Davis, quien presentó el Plan Estratégico que elabora el ejecutivo galés para la revitalización de su lengua. Tras su intervención, y bajo el título ‘Política lingüística y planificación en la CAV’, expliqué la evolución del euskera en los últimos 30 años, así como cuales han sido las principales claves para su revitalización. A continuación, centré mi intervención en exponer la planificación para los próximos 20 años que se plantea en el documento ‘¿Y a partir de ahora qué?’, haciendo hincapié en los objetivos y retos que recoge este documento impulsado por la Viceconsejería de Política Lingüística, elaborado gracias a la participación de docenas de personas, tras ser analizado y haber recogido aportaciones desde la diversidad, y aprobado por el Consejo Asesor del Euskera en mayo de este mismo año por unanimidad. Tanto el Gobierno Vasco como las diputaciones de Bizkaia y Gipuzkoa lo han aprobado, así como la comisión ‘Euskara Bizia’ de Bizkaia.

El citado documento asienta las bases de la política lingüística que se debería llevar a cabo en Euskadi en los próximos 20 años, con el objetivo de que el euskera tenga mayor vitalidad dentro de dos décadas. En ese proceso de revitalización, el documento busca combinar el sector público, las iniciativas sociales y el sector privado. Durante mi intervención, destaqué la importancia que el consenso social y político tendrá en la consecución de ese objetivo de revitalización.

Las instituciones galesas han mostrado interés en las experiencias hasta ahora llevadas a cabo para la revitalización del euskera, así como en la planificación para los próximos años, para poder contrastarlo con su estrategia. Se da la circunstancia de que en Gales, con una población cercana a los 3,1 millones de habitantes, las instituciones se marcan el objetivo de lograr el millón de hablantes de lengua galesa antes de 2050, el mismo objetivo que persigue el documento ‘¿Y a partir de ahora qué?’ en Euskadi, con una población cercana a los 2,2 millones de habitantes, para el 2036.

La conferencia internacional organizada por el Gobierno de Gales se ha enmarcado dentro del proceso de reflexión y consulta que ha puesto en marcha ese ejecutivo en torno al Plan Estratégico elaborado bajo el clarificador título de ‘Un millón de hablantes de galés antes del 2050’. El borrador del citado Plan Estratégico está colgado en Internet desde finales del pasado mes de agosto, para recibir aportaciones y apreciaciones de la ciudadanía galesa. Seguirá abierto a sugerencias hasta el 31 de octubre. Su versión en inglés se puede consultar en el siguiente link:

https://consultations.gov.wales/sites/default/files/consultation_doc_files/160729-consultation-doc-en.pdf

A lo largo del día de ayer, participamos en la conferencia organizada en la ciudad de Cardiff cerca de 75 personas; entre ellas, representantes del gobierno local, dirigentes del ámbito de la salud, funcionarios públicos de diversos departamentos del Gobierno de Gales, académicos y personas de otros sectores de la sociedad (deporte, negocios, expertos en tecnología…).

image1-1

Explicando los ejes de la política lingüística en Euskadi, durante la conferencia internacional de Cardiff.

image1-2

Junto a Alun Davies, ministro de Política Lingüística y Aprendizaje Permanente del Gobierno de Gales.

2016-10-05-photo-00001332

Respondiendo a preguntas formuladas por los asistentes a la conferencia internacional, junto al profesor canadiense Rob Dunber.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

Galesko gobernuaren helburua, 2050ean milioi bat hiztun izatera iristea; ‘Eta hemendik aurrera zer?’ dokumentuarena, 2036an 1.089.000 euskal hiztun lortzea

Joan zen astean Korsikako Gobernuak antolaturiko mintegian parte hartu ondoren, atzo goizez hitzaldia eman nuen Cardiffen, Galesko Gobernuak gonbidaturik, ‘Milioi bat hiztun galeseraz 2050 urterako’ izenburua daraman nazioarteko biltzarrean. Galesen ondorengo hamarkadetan gauzatuko den hizkuntza plangintza osatzeko abiatu duten hausnarketa prozesuren baitan kokatzen da Cardiff-eko mintegia. Galesko Gobernuak hurbiletik ezagutu nahi izan ditu era honetan, bai Euskadiko esperientzia, eta baita Quebec-eko egoera linguistikoa ere. Horregatik, hizlari izan gara, beste zenbait eragilerekin batera, ni neu Eusko Jaurlaritzatik, eta Rob Dunber unibertsitate irakaslea Quebec-etik.

Biltzarrak buru izan du Galesko Gobernuko Galesera eta Bizialdi Osoko Ikaskuntzarako Ministro Alun Davis. Honek, galesera biziberritzeko prestatzen ari diren Plan Estrategikoaren aurkezpena egin zuen atzo goizeko saioa hasteko. Ministroaren ondoren, ‘Hizkuntza politika eta plangintza EAEn’ izenburupean, euskarak azken 30 urteetan izan duen bilakaera azaldu nuen, eta gure hizkuntzaren biziberritze prozesuan zeintzuk izan diren ardatz nagusiak azaldu. Baina bereziki, ‘Eta hemendik aurrera zer?’ dokumentuak ondorengo 20 urteetarako jasotzen duen planifikazioa azaltzeari eskaini nion denbora, dokumentuaren erronka eta helburuak zeintzuk diren nabarmenduz. Hizkuntza Politikarako Sailburordetzak sustaturiko dokumentu hori dozenaka pertsonaren parte hartze, askotarikoen eztabaida eta ekarpenekin egin da, eta Euskararen Aholku Batzordeak onartu zuen maiatzean aho batez. Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek ere onartu dute, eta Bizkaiko ‘Euskara Bizia’ batzordeak.

Hizpide izan den dokumentu horrek datozen 20 urteei begira Euskadin garatu beharko litzatekeen hizkuntza politikaren oinarri sendoak finkatzen ditu, euskara bi hamarkada barru orain baino biziagoa izateko helburuz. Biziberritze prozesu horretan sektore publikoa, ekimen soziala eta sektore pribatua uztartzeko ahalegina bilatzen du dokumentuak. Hitzaldian zehar, adostasun politiko eta sozialak prozesu horretan izango duen garrantzia azpimarratu nuen.

Galesko erakundeek gaurdaino euskara biziberritzeko burutu diren esperientziekiko interesa erakutsi dute, baina baita ondorengo urteetarako planifikazioarekiko ere, eurak burutzen ari diren plan estrategikoarekin erkaketa egin ahal izateko. Izan ere, gertaera bitxia badirudi ere, Galesen —3,1 milioi biztanle inguru dituen herrialdean— galeserak milioi bat hiztun lortzea hartu dute helburu erakundeek 2050 urtea baino lehen, ‘Eta hemendik aurrera zer?’ dokumentuak Euskadin —2,2 milioi biztanle ingururekin— 2036rako duen helburu berbera.

Galesko Gobernuak antolaturiko biltzarra, gobernu hori ‘Milioi bat hiztun galeseraz 2050 urterako’ izenburu argigarriarekin atontzen ari den Plan Estrategikoaren inguruko hausnarketa eta parte-hartze prozesuaren baitan kokatzen da. Aipaturiko Plan Estrategiko horren zirriborroa Interneten dauka zintzilik gobernuak joan den abuztu amaieratik, Galesko herritarren iritzi eta iradokizunak jaso ahal izateko. Urriaren 31ra arte izango dute irekita iradokizunak egiteko epea eta modua. Dokumentu horren ingelesezko bertsioa, esteka honetan irakur daiteke:

https://consultations.gov.wales/sites/default/files/consultation_doc_files/160729-consultation-doc-en.pdf

Cardiff-en atzoko egunean zehar antolaturiko biltzarrean 75 lagunek hartu genuen parte, tartean udal gobernuko ordezkariak, osasun alorreko arduradunak, Galesko Gobernuaren hainbat sailetako funtzionario publikoak, unibertsitate eremuko kideak, nahiz gizarteko beste hainbat arlotakoak (kirolak, enpresa mundua, teknologian adituak…).

image1-1

Euskadiko hizkuntza politikaren inguruko azalpenak ematen, atzo Cardiff-en egindako nazioarteko biltzarrean.

image1-2

Galesko gobernuko Hizkuntza Politika eta Prestakuntza Etengabekorako ministro Alun Davies jaunarekin.

2016-10-05-photo-00001332

Rob Dunber irakasle kanadiarra eta biok, nazioarteko biltzarrean parte hartu zutenen galderei erantzuten.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

El caso del euskera, a estudio en Córcega

Los días 26 y 27 de septiembre se ha celebrado en Córcega (Cervioni-Bastia) el Seminario Linguimondi, organizado por la Colectividad Territorial de Córcega y el organismo ADECEC, para analizar y profundizar en la política lingüística y el fomento de la lengua corsa en los próximos años. En el mismo hemos participado como ponentes los responsables de las Oficinas Públicas de la Lengua Bretona (Fulup Jakez) y del Euskera  —Euskararen Erakunde Publikoa— (Mathieu Bergé); de la Dirección de Política Lingüística de la Generalitat de Catalunya (Marta Xirinachs); yo, como viceconsejero de Política Lingüística del Gobierno Vasco; y expertos de la lengua corsa.

La temática abordada el día 26 fue la de ‘la formación de personas adultas’, e impartí una conferencia sobre ‘el sistema de euskaldunización de adultos, que descansa en HABE y los euskaltegis’. Responsables de formación de adultos de Córcega impartieron, asimismo, diferentes conferencias. Finalmente, el 27 se habló del marco y la estructura para el fomento de la lengua corsa (‘Lengua corsa, una Oficina para la lengua?’). En esa ocasión impartí una conferencia sobre el ‘Marco legal, estructura organizativa y recursos de la política lingüística en Euskadi’. El seminario se ha desarrollado en presencia de lingüistas, expertos en políticas lingüísticas y formadores de adultos.

En la jornada del 27 estuvieron presentes, además, el presidente del Consejo Ejecutivo (Gilles Simeoni), el presidente  de la Asamblea Corsa (Jean-Guy Talamoni), el consejero ejecutivo de la lengua corsa (Xavier Luciani) y todos los miembros del Consejo Ejecutivo de Córcega. Prueba de la importancia del seminario en Córcega es que en esta segunda jornada participó la máxima representación institucional de la Colectividad Territorial al completo, el Consejo Ejecutivo (Gobierno) con el presidente Simeoni a la cabeza y el presidente de la Asamblea.

El Consejo Ejecutivo y diferentes entidades de Córcega se encuentran inmersos en un proceso de definición de estrategias y estructuras para la política lingüística, y han querido conocer de primera mano la experiencia vasca, así como la catalana, y la del bretón y el euskera en territorio francés. Todos ellos siguieron con enorme interés las dos conferencias que ofrecí —y la ronda de preguntas posterior fue de gran calado—. Los responsables gubernamentales de Córcega agradecieron la información de primera mano acerca de las estrategias y las estructuras desarrolladas en estos 35 años para la promoción del euskera, y consideraron de gran valía la referencia del euskera para ellos, aunque las realidades sociolingüísticas de cada lugar sean distintas. Pero observan al detalle la política lingüística de Euskadi. También les resultaron de gran interés el punto de vista de la Generalitat de Catalunya, y los de los presidentes de las Oficinas Públicas del Bretón (Fulup Jakez) y del Euskera (Mathieu Bergé). Estas dos entidades públicas son, junto a la del occitano, las únicas que existen en Francia para la promoción de las lenguas minoritarias.

Fui invitado al seminario en calidad de viceconsejero de Política Lingüística del Gobierno Vasco, siendo a su vez presidente del NPLD (la Colectividad Territorial de Córcega también es miembro del NPLD).

Así recogió la web oficial corsa lo referente al Seminario: http://www.corse.fr/Gilles-Simeoni-et-l-ensemble-des-Conseillers-executifs-se-rendront-a-Cervioni-le-27-septembre-2016-pour-participer-a-la_a5440.html

img_0721

Junto al presidente de la Colectividad Territorial de Córcega Gilles Simeoni, en el patio del edificio que albergó el Seminario (en Cervioni).

2016-09-27-photo-00001287

Con el presidente del Gobierno de Córcega, Gilles Simeoni, y el presidente de la Asamblea, Jean-Guy Talamoni.

2016-09-27-photo-00001288

Con el consejero de Política Lingüística del Gobierno de Córcega, Xavier Luciani.

2016-09-27-photo-00001289-1-1

Fotografía de familia de los ponentes y autoridades presentes en el Seminario.

2016-09-27-photo-00001290

Mathieu Bergé (Presidente de Euskararen Erakunde Publikoa), Xavier Luciani (Consejero de Política Lingüística del Gobierno de Córcega), Araceli Díaz de Lezana (Responsable de Planificación Lingüística del Gobierno Vasco), yo mismo, y Fulup Jakez (Presidente de la Oficina Pública del Bretón).

archivo_000

Entrevista concedida a un diario de Córcega para hablar de la situación del euskera.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

Euskararen kasua aztergai Korsikan

Mintegia izan dugu atzo eta gaur Korsikan (Cervioni-Bastia) Korsikako Lurralde Elkargoak eta ADECEC taldeak antolatuta. Linguimondi izeneko mintegiaren helburua, honakoa: hizkuntza korsikarrari datorren urteetan dagozkion hizkuntza politika eta sustapena aztertzea eta horietan sakontzea. Txostengile modura parte hartu dugunak Bretainiar Hizkuntzaren (Fulup Jakez) eta Euskararen (Mathieu Bergé) Erakunde Publikoen arduradunak, Kataluniako Generalitateko Hizkuntza Politikarako Zuzendaritzakoa (Marta Xirinachs) eta ni neu, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburordea, izan gara, korsikar hizkuntzan aditu direnez gain.

Hala, atzo ‘helduen formazioa’ izan zen gaia eta ‘Helduen euskalduntze sistema, HABEn eta euskaltegietan oinarritzen dena’ izan nuen hizpide eskaini nuen hitzaldian. Gainera, helduen formazioan Korsikan lanean dabiltzanetako arduraradunek ere hitzaldiak eskaini zituzten. Gaur, aldiz, korsikar hizkuntza sustatzeko esparruaz eta egituraz hitz egin da  (‘Korsikar hizkuntza, Bulego bat hizkuntzarentzat?’). Eta horrekin lotuta, ‘Euskadin hizkuntza politikak duen lege esparruaz, antolaketa egituraz eta baliabideez’ hitz egin dut. Mintegian hizkuntzalariek, hizkuntza politikan aditu direnek eta helduen hezitzaileek hartu dute parte.

Gaurko egunez gurekin izan ditugu Kontseilu Exekutiboko presidentea (Gilles Simeoni), Korsikar Asanbladako presidentea (Jean-Guy Talamoni), korsikar hizkuntzaren kontseilari exekutiboa (Xavier Luciani) eta Korsikako Kontseilu Exekutiboko kide guztiak. Korsikako mintegiaren garrantziaren seinale da bigarren egun honetan Lurralde Elkargoko ordezkaritza goren osoak parte hartu izana, Kontseilu Exekutiboak (Gobernua), Simeoni presidentea buru izanda, eta Asanbladako presidenteak. Korsikako Kontseilu exekutiboa eta zenbait entitate buru-belarri ari dira hizkuntza politikarako estrategiak eta egiturak zehazteko prozesuan, eta lehen eskutik ezagutu nahi izan dituzte euskal esperientzia, baita katalana eta bretoia ere, eta euskarak Frantziako lurraldean duena.

Interes handiz jarraitu dituzte nik eskainitako bi hitzaldiak —hitzaldien ondoren elkarrizketa mamitsuak izan dira—, eta Korsikako gobernu buruek eskertu dute euskara biziberritzeko azken 35 urteotako estrategien eta antolamenduaren berri izatea, beraien iritzian oso kontuan hartzeko erreferentzia baita euskararena, nahiz eta toki bakoitzeko errealitate soziolinguistikoak oso ezberdinak izan. Euskadiko hizkuntza politikari begiratzen diote. Kataluniako Generalitatearen ikuspuntua, eta Bretoieraren Erakunde Publikoaren zuzendari Fulup Jakez eta Euskararen Erakunde Publikoaren presidente Mathieu Bergéren ikuspuntuak ere interes handikoak izan dira. Kontuan izan behar da bi Erakunde Publiko horiek direla, okzitanierarenarekin batera, Frantzian hizkuntza gutxituen sustapenerako ari diren erakunde publikoak.

Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako arduradun gisa gonbidatu naute Mintegira, aldi berean NPLDko presidente izanik (Korsikako Lurralde Elkargoa ere NPLDko kide da).

Honela eman dute Mintegiaren berri webgune ofizialean: http://www.corse.fr/Gilles-Simeoni-et-l-ensemble-des-Conseillers-executifs-se-rendront-a-Cervioni-le-27-septembre-2016-pour-participer-a-la_a5440.html

img_0721

Korsikako Gobernuko presidente Gilles Simeoni-rekin, Mintegia egiten aritu garen eraikineko patioan (Cervioni herrian).

2016-09-27-photo-00001287

Gilles Simeoni Korsikako Gobernuko presidentearekin eta bertako Asanbladako presidentearekin, Jean-Guy Talamuni-rekin.

2016-09-27-photo-00001288

Korsikako Gobernuko Hizkuntza Politikarako kontseilari Xavier Luciani-rekin.

2016-09-27-photo-00001289-1-1

Mintegian parte hartu dugun hizlariak eta agintariak.

2016-09-27-photo-00001290

Mathieu Bergé (Euskararen Erakunde Publikoaren presidentea), Xavier Luciani (Korsikako Hizkuntza Politikarako kontseilaria), Araceli Díaz de Lezana (Eusko Jaurlaritzako HPSko Zerbitzuburua), ni neu eta Fulup Jakez (Bretoieraren Erakunde Publikoaren presidentea).

archivo_000

Korsikako egunkari batean elkarrizketa egin didate gaur, euskararen egoeraz hitz egiteko.

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario

‘Perseverar en lo que une’, artículo de opinión en Deia, Noticias de Álava y Noticias de Gipuzkoa

Al hilo de la polémica generada recientemente por un vídeo electoral del PSE-EE sobre los perfiles de euskera de los funcionarios de la administración vasca, hoy he publicado un artículo de opinión en tres de los diarios del Grupo Noticias —Deia, Noticias de Álava y Noticias de Gipuzkoa’—, con un título que resume su contenido: ‘Perseverar en lo que une’.

http://www.deia.com/2016/09/22/opinion/tribuna-abierta/perseverar-en-lo-que-une

PERSEVERAR EN LO QUE UNE

A nadie se le puede exigir que tenga siempre un buen día, aunque quienes ostentan responsabilidades políticas y públicas deberían esmerarse al máximo para no dejarse llevar por ocurrencias sin base fundamentada, generando disputas dañinas en ámbitos que requieren de amplios consensos. Con esas actitudes poco o nada se puede aportar al bien común, a los espacios de entendimiento básico forjados durante largo tiempo entre quienes apuestan por la convivencia, por poner en valor lo que nos une. Los socialistas vascos no han estado afortunados con el vídeo electoral que han hecho público recientemente, pretendiendo vincular, una vez más, euskera e imposición y discriminación, en este caso en el ámbito público.

Para cualquier ciudadana o ciudadano vasco conocedor de la realidad diaria resulta evidente que el citado vídeo es profundamente desequilibrado e injusto. No es acorde con el sentir de la inmensa mayoría de la ciudadanía, que ha trabajado duro durante décadas por recuperar el euskera, relegado y prohibido durante largo tiempo. La Ley del Euskera de 1982 supuso un antes y un después en esa senda, uniendo a formaciones políticas muy diversas en pos de un objetivo común. Bien consciente de que sólo cabe avanzar hacia un bilingüismo real de forma progresiva, sin dar la espalda a nadie, el Gobierno Vasco se ha esforzado desde entonces en que el de la recuperación del euskera sea un ámbito de acuerdo, de avance paciente pero sin marcha atrás, de adhesión y no de imposición. Y para ello ha tratado siempre de ensanchar al máximo la base política y social en pos de tal objetivo; también, como es evidente, con el Partido Socialista de Euskadi.

La cooficialidad del euskera obliga a la Administración a atender a cualquier ciudadano en la lengua que elija. A partir de ahí, nadie podrá decir que no se ha actuado con delicadeza, dando oportunidades de todo tipo a quienes ya estaban en el sector público para adecuarse de forma progresiva a esa situación y acomodando a la realidad lingüística la incorporación de nuevos efectivos. Así lo reconoce incluso el Consejo de Europa en sus informes, al tiempo que nos anima  a perseverar para mejorar la atención en euskera, porque ciertamente nos queda camino por recorrer. Y han sido los vascohablantes que querían tratar con la Administración en su propia lengua los que más empatía han tenido que mostrar hacia un proceso histórico imposible de culminar en unas pocas décadas.

El pasado ocho de septiembre nos uníamos todas las administraciones públicas vascas y todos los euskaltegis —103 en total— para dar inicio al nuevo curso e invitar a la ciudadanía a la matriculación. Y lo hacíamos con un mensaje de convivencia social y enriquecimiento personal. A los cuatro días llegaba el vídeo de los socialistas, con un guion de follón, conflicto… Es más fácil prender fuego que apagarlo, pero los responsables públicos tenemos la obligación de actuar como bomberos.

Guiados por ese afán de transparencia que permita reforzar los acuerdos existentes, hay que evitar cualquier confusión y distinguir entre ‘perfiles asignados a los puestos de trabajo” y ‘grado de exigencia de acreditación del perfil’. Son dos cosas absolutamente diferentes pero, ahora, los socialistas las mezclan, churras con merinas, y al final plantean que la exigencia y/o valoración del euskera debe ser ampliamente reducida. Paradójicamente, se propone que a más hablantes de euskera en la sociedad, haya menos euskera en la administración. Olvidan que el sistema que combina exigir el conocimiento del euskera para determinados puestos y valorar dicho conocimiento como mérito para el resto sin excepción forma parte del consenso de la Ley del Euskera y de la Ley de la Función Pública Vasca del que ha formado parte el PSE-EE, y es un sistema expresamente avalado por el Tribunal Constitucional en sentencia sobre la Ley del Euskera.

Todos los puestos de trabajo tienen un perfil, que no es otra cosa que el grado de conocimiento de euskera adecuado para desempeñar las funciones del puesto también en esa lengua tan oficial como el castellano. Y eso nada tiene que ver con tener que acreditar el perfil asignado: el requisito de acreditar depende del índice de preceptividad vinculado a la realidad sociolingüística, y varía de un territorio a otro, de un municipio a otro, de una administración a otra, según la realidad sociolingüística. Volviendo a la asignación de perfiles, en algunos casos, no en la mayoría, para un mismo puesto se asignan hasta tres perfiles diferentes en las distintas administraciones. De ahí que se deba hacer una revisión de la asignación de los perfiles lingüísticos, para unificar criterios de asignación entre las diferentes administraciones públicas vascas y corregir incoherencias para mejorar el sistema. Pero eso, insisto, nada tiene que ver con lo otro. El vídeo es de brocha gorda.

El Gobierno Vasco presentó en junio en el Parlamento una propuesta concreta inicial abierta al debate y al análisis, abierta al consenso, para la revisión de los perfiles de 37.544 puestos de las diferentes administraciones públicas. Eso son hechos. Proporcionalidad, razonabilidad y progresividad son los tres principios que guían la exigencia y la valoración como mérito del euskera en la administración vasca, en el largo camino hacia una administración realmente bilingüe. La administración pública se debe a los ciudadanos, a esos ciudadanos que tienen el derecho a relacionarse y a ser atendidos en la lengua oficial de su elección. Y cada vez hay más bilingües, que saben euskera: 300.000 más que cuando se inició este proceso.

Más datos: en lo que respecta a los puestos de la Administración General de la CAV, el 44% no requieren conocimientos obligatorios de euskera, y sí el 56%. Esos índices varían en las diversas administraciones, de acuerdo con la diversidad sociolingüística. Por ejemplo, el índice de obligatoriedad del conocimiento del euskera es del 77,48% en el ayuntamiento de Eibar, 36,51 % en el de Vitoria-Gasteiz, y 26,91% en el de Barakaldo. En Osakidetza el índice de obligatoriedad es 37,42%. Y en las dos últimas ofertas públicas de empleo del Gobierno Vasco, el perfil 3 se ha valorado como mérito no más del 11% del total, cuando la ley permite valorarlo hasta el 20 %.

Los datos son elocuentes. A partir de ahí, pongamos el énfasis en fortalecer los acuerdos existentes, que han sido la constante en el proceso de revitalización del euskera. Quienes pretenden hacer uso partidista, sesgado y profundamente injusto de esta cuestión, se equivocan. Jamás van a encontrar en ese camino al Gobierno Vasco. Sigamos todos trabajando en la profundización de los amplios consensos que el euskera necesita para seguir avanzando con eficacia. Sin dejar a nadie a un lado. Pegados a la realidad. Porque, tal y como advirtiera Koldo Mitxelena, “el euskera es demasiado débil para utilizarlo como arma arrojadiza”.

 

Patxi Baztarrika Galparsoro

Viceconsejero de Política Lingüística del Gobierno Vasco

Partekatu - Comparte:
  • Print
  • Add to favorites
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
Publicado en Idatziak-Articulos | Deja un comentario